بندگان است نه شأن خداوند ، برای خداوند ممکن است که همان معرفتها را برای بندگان ایجاد کند بدون اینکه از این راه استفاده شود . بنابراین بیان ، ممکن است بر منطق کسانی که شرور و تبعیضها را بر اساس " حکمت " و " مصلحت " توجیه می‌کنند ایراد گرفته شود که : تبعیضها و بدیها را بر اساس " حکمت " و " مصلحت " نمی‌شود توجیه‌ کرد ، زیرا خداوند می‌توانست همه آن آثار و فوائدی را که برای تبعیضها و بدیها هست بیافریند بدون آنکه چنین وسائل ناراحت کننده‌ای در کار باشد . این است اشکال بزرگی که باید قبلا حل شود تا نوبت به طرح مسأله " مصلحت " در جواب اشکال برسد .

آیا نظام جهان ، ذاتی جهان است ؟

اکنون وارد اصل جواب می‌شویم . مطلب عمده این است که نظام عالم را بشناسیم . آیا نظام عالم یک نظام قراردادی است یا یک نظام ذاتی ؟ معنی‌ خلقت و آفرینش از این نظر چیست ؟ آیا معنی آن این است که خداوند مجموعی از اشیاء و حوادث می‌آفریند در حالی که هیچ رابطه واقعی و ذاتی‌ میان آنها نیست ، بعد آنها را به صف می‌کشد و یکی را پشت سر دیگری قرار می‌دهد و از این قرارداد ، نظام و سنت ، و مقدمه و نتیجه ، و مغیا و غایت پیدا می‌شود ؟ یا آنکه روابط علل و اسباب با معلولات و مسببات ، و روابط مقدمات با نتایج ، و روابط مغیاها با غایتها طوری است که قرار گرفتن هر معلولی و مسببی در دنبال علت و سبب خود ، و قرار گرفتن هر نتیجه به دنبال مقدمه خود ، و قرار گرفتن هر غایت به دنبال مغیای خود ، عین وجود آن است ، و به اصطلاح : " مرتبه هر وجود در نظام طولی و عرضی‌ جهان مقوم ذات آن وجود است " آنچنانکه مراتب اعداد هستند . اینک‌ توضیح و مثالی از اعداد : در اعداد می‌بینیم که عدد " یک " قبل از عدد " دو " ، و عدد " دو " قبل از عدد " سه " و بعد از عدد " یک " است ، و همچنین هر عددی‌ غیر از عدد " یک " ، بعد از عددی و قبل از عدد دیگر است . هر عددی‌ مرتبه‌ای را اشغال کرده است و در مرتبه خود احکام و آثاری دارد و مجموع‌ اعداد که محدود به حدی نیستند نظامی را بوجود آورده‌اند . اعداد چه وضعی دارند ؟ آیا وجود و ماهیت اعداد ، با درجه و مرتبه آنها دو امر جداگانه اند و هر یک از اعداد از خود وجود و ماهیتی مستقل از درجه و مرتبه خود دارد و می‌تواند هر مرتبه و درجه‌ای را اشغال کند ، مثلا عدد پنج به هر حال عدد پنج است و