عدل الهی - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٢

ظرفیت پنج لیتر و هر دو را در دریا فرو بریم ، باز هم اختلاف هست ، اما منشأ اختلاف تفاوتی است که خود آن دو ظرف از نظر گنجایش و استعداد دارند ، نه دریا و نیروی فشار آب . مثال دیگر : اگر یک معلم به دانش آموزانی که همه در یک درجه هستند و کار آنها یکسان است نمره‌های مختلفی بدهد ، این تبعیض است ، ولی اگر معلم ، همه را به یک دیده بنگرد و همه را یک جور تعلیم دهد و یک جور امتحان کند و سؤالات امتحانی که طرح می‌کند برای همه یکسان باشد ، آنگاه‌ برخی از شاگردان او به خاطر کودنی و کم هوشی ، یا به خاطر ساعی نبودن ، از عهده امتحان بخوبی یا اصلا بر نیایند و برخی دیگر از شاگردان به علت‌ استعداد قوی و کار خوب ، سؤالات امتحانی را کاملا جواب بدهند ، و معلم‌ به هر کدام آنها بر طبق جوابهای امتحانی نمره بدهد که قهرا مختلف خواهد بود ، در اینجا تفاوت رخ داده نه تبعیض . عدالت این نیست که معلم ، همه نمره‌ها راجع کند و بعد بین همه دانش آموزان بطور مساوی قسمت کند ، عدالت این است که به هر کدام آنچه را که استحقاق دارد بدهد . در اینگونه موارد ، فرق گذاشتن ، عین عدالت و مساوات است ، و فرق نگذاشتن‌ ، عین تبعیض و ظلم . در اینجا قهرا این مطلب به ذهن می‌آید که : خدا را با یک آموزگار نتوان قیاس کرد . خدا آفریننده موجودات است و هر تفاوتی که هست از او به وجود آمده است ، ولی یک آموزگار خالق شاگردان نیست ، اگر یکی‌ باهوش است و دیگری کودن ، به آموزگار مربوط نیست ، اگر یکی استعداد دارد و کوشش کرده است و دیگری استعداد ندارد یا کوشا نبوده ، ربطی به‌ معلم ندارد . در مورد خدا و هستی باید اعتراف کرد که همه تفاوتها و اختلافها هم به دست خدا است . خدا در دو مرحله کار کرده ، در یک مرحله‌ موجودات را متفاوت آفریده و در مرحله دیگر به حساب تفاوتهایشان با آنها رفتار کرده و به هر یک آنچه را استحقاق داشته داده است . اشکال ، متوجه مرحله اول است که چرا از آغاز ، همه را یکسان نیافریده است ؟ باید دید را از تفاوتها چیست ؟

راز تفاوتها