بلا از برای دوستان خدا لطفی است که سیمای قهر دارد ، آنچنانکه نعمتها و عافیتها برای گمراهان و کسانی که مورد بی مهری پروردگار قرار می‌گیرند ممکن است عذابهایی باشند اما به صورت نعمت ، و قهرهایی به قیافه لطف‌ .

اثر تربیتی بلایا

سختی و گرفتاری ، هم تربیت کننده فرد و هم بیدار کننده ملتهاست . سختی ، بیدار سازنده و هوشیار کننده انسانهای خفته و تحریک کننده عزمها و اراده‌هاست . شدائد همچون صیقلی که به آهن و فولاد می‌دهند ، هر چه بیشتر با روان آدمی تماس گیرد او را مصمم تر و فعال تر و برنده‌تر می‌کند ، زیرا خاصیت حیات این است که در برابر سختی مقاومت کند و بطور خودآگاه و یا ناخودآگاه آماده مقابله با آن گردد . سختی همچون کیمیا ، خاصیت قلب ماهیت کردن دارد ، جان و روان آدمی را عوض می‌کند . اکسیر حیات دو چیز است : عشق ، و آن دیگر بلاء . این دو ، نبوغ می‌آفرینند و از مواد افسرده و بی فروغ ، گوهرهایی تابناک و درخشان‌ به وجود می‌آورند .

همه عمر تلخی کشیده است سعدی

که نامش برآمد به شیرین زبانی

ملتهایی که در دامان سختیها و شدائد بسر می‌برند نیرومند و با اراده‌ می‌گردند . مردم راحت طلب ناز پرورده ، محکوم و بدبختند .

اندر طبیعت است که باید شود ذلیل

هر ملتی به راحتی و عیش خو کنند

مولوی در داستان زندان یوسف ، چه زیبا و عالی سروده است :

آمد از آفاق ، یاری مهربان

یوسف صدیق را شد میهمان

کاشنا بودند وقت کودکی

بر وساده آشنایی متکی

یاد دادش جور اخوان و حسد

گفت آن زنجیر بود و ما اسد

عار نبود شیر را از سلسله

ما نداریم از قضای حق گله

شیر را بر گردن از زنجیر بود

بر همه زنجیر سازان میر بود

گفت چون بودی تو در زندان و چاه

گفت همچون در محاق و کاست ماه

در محاق ار ماه تو گردد دو تا

نی در آخر بدر گردد بر سماء ؟