عدل الهی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٩
تحت عنوان " نحوه وجود کائنات ( موجودات حادثه به حدوث زمانی ) چه نحو وجود است ؟ " . وی در آن فصل به مفهوم و معنی عدل الهی مطابق مذاق حکما اشاره میکند . میگوید : " در گذشته دانستی که ماده و صورت ، دو سبب نزدیک امور طبیعی هستند ، و از بحث در تلازم آنها نتیجه گیری شد که یک سبب فاعلی مافوق مادی نیز در کار است . بعدا در بحث حرکات کلیه ، اثبات خواهیم کرد که حرکات ، غایات نهائی مافوق مادی دارند . فاعل مافوق مادی و غایت مافوق مادی ، دو سبب دور موجودات مادی میباشند . اگر آن دو علت دور در پیدایش امور مادی کافی میبود موجودات مادی برای همیشه باقی بودند و فنا و نیستی را در آنها راه نبود و از اول ، همه کمالات شایسته خود را دارا بودند و اولشان عین آخرشان بود . اما در آن دو علت دور کافی نیست ، دو علت نزدیک ( ماده و صورت ) نیز مؤثرند . و از طرفی میان صور ، تضاد برقرار است و کیفیات اولیه ، فساد میپذیرند و هر مادهای قابلیت صور متضاد را دارد . از اینرو هر موجودی دو نوع شایستگی متضاد پیدا میکند و دو نوع اقتضای متضاد در آن پیدا میشود ، یکی از ناحیه صورت و یک از ناحیه ماده . صورت ، اقتضاء دارد که باقی بماند و وضع موجود را حفظ کند ، و ماده ، اقتضاء میکند که تغییر حالت دهد و صورتی دیگر ضد صورت اولیه بخود بگیرد ، و چون امکان پذیر نیست که این دو استحقاق و دو اقتضای متضاد ، در آن واحد بر آورده شود ، زیرا ممکن نیست که ماده در آن واحد صورتهای متضاد داشته باشد . . . و بخشش الهی ایجاب میکند تکمیل ماده