نکنید ، خویشتن را ملامت کنید که به دعوت من پاسخ مثبت دادید . ارتباط من با شما صرفا در حدود " دعوت " و " اجابت " بوده و بس " . فلسفه و حکمت این اندازه تسلط شیطان بر بشر ، " اختیار " انسان است‌ . مرتبه وجودی انسان ایجاب می‌کند که حر و آزاد و مختار باشد . موجود مختار همواره باید بر سر دو راه و میان دو دعوت قرار گیرد تا کمال و فعلیت خویش را که منحصرا از راه " اختیار " و " انتخاب " بدست‌ می‌آید تحصیل کند .

از جهان دو بانگ می‌آید به ضد

تا کدامین را تو باشی مستعد

آن یکی بانگش نشور اتقیا

و آن دگر بانگش نفور اشقیا

در جهان بینی اسلامی ، هیچ موجودی نقشی در آفرینش به صورت استقلال‌ ندارد . قرآن برای هیچ موجودی استقلال قائل نیست . هر موجودی هر نقشی را دارد بصورت واسطه و مجرا واقع شدن برای مشیت و اراده بالغه الهیه است‌ . قرآن برای فرشتگان ، نقش واسطه بودن برای انفاذ مشیت الهی در خلقت‌ قائل است ، ولی برای شیطان حتی چنین نقشی نیز قائل نیست ، تا چه رسد به‌ آنکه او را در خالقیت مستقل بداند آنچنانکه در اوستا اهریمن خالق مستقلی‌ است در برابر آهورامزدا . از اینرو اینکه معمولا کلمه شیطان را در ترجمه متون اسلامی به " اهریمن‌ " یا " دیو " ترجمه می‌کنند ، غلط فاحش است . کلمه شیطان مرادفی در فارسی ندارد و باید عین لفظ در ترجمه بیاید . شیطان از نظر قرآن به هیچ وجه قطبی در مقابل خداوند نیست ، حتی قطبی‌ در برابر فرشتگان که به اذن پروردگار دست اندر کار خلقت اند و مجری‌ مشیت الهی در آفرینش اشیاء می‌باشند نیز نیست . به طور کلی تصور مردم ما از " جن " با تصویری که قرآن از جن می‌دهد متفاوت است . جن در قرآن موجودی است مانند انسان و مکلف به تکالیفی‌ مانند تکالیف انسان ، ولی موجودی نامرئی ، اما جن در تصور عامه مردم‌ موجودی است در ردیف فرشته . قرآن ، جن را با انس ( انسان ) ردیف‌ می‌کند و عامه مردم با فرشته . شیطان به نص قرآن از نوع جن است . در جهان بینی اسلامی ، فرشتگان نقشی اجرائی در نظام تکوین دارند ، بر خلاف جن‌ که از این نظر هیچ نقشی ندارد . ردیف قرار دادن " جن و ملک " در ادبیات اسلامی ، به اعتبار اشتباهی است که مسلمین از سابقه ذهنی با مفاهیم زردشتی دامنگیرشان شده است .