عدل الهی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٩
مگر خداوند با کسی دشمنی دارد که به انگیزه دشمنی ، حق او را از بین ببرد ، و یا نیازمند است که حق کسی را برباید و به خود اختصاص دهد ؟ ! انگیزه ظلم یا عقدهها ی روحی است و یا نیازها و احتیاجها ، و چون انگیزه ظلم در خداوند وجود ندارد پس ظلم درباره خداوند معنی ندارد . او قادر مطلق و علیم مطلق و حکیم مطلق است ، هم عالم به نظام احسن و اصلح است و هم قادر به ایجاد آن . علیهذا دلیلی ندارد که خداوند ، جهان را طوری بیافریند که بر خلاف وضع احسن و اصلح باشد . مسلما آنچه به نام شرور نامیده میشود اگر بر ضد نظام احسن و اصلح بود ، آفریده نمیشد . این گروه احیانا اگر جریاناتی را مشاهده کنند که از نظر خودشان قابل توجیه نباشد آن را به نوعی حکمت و مصلحت که بر ما مجهول است و فقط خداوند از راز آن آگاه است توجیه میکنند و به عبارت دیگر آن را به " سر قدر " تعبیر میکنند . شک نیست که این طرز تفکر و نتیجهگیری ، خود ، نوعی استدلال است و استدلال صحیحی هم هست . این دسته میتوانند بگویند فرضا مشکل بعضی از شرور قابل توجیه نباشد ، به واسطه قصور فهم بشر از رازها و اسرار جهان است . بشر وقتی که خود را در جهانی میبیند پر از راز و پر از حکمت ، طبعا اگر در چند مورد خاص به راز حکمت و سر مصلحت پی نبرد نباید در اصل مطلب تردید کند . انسان اگر کتابی را مطالعه کند و در سراسر کتاب ، دقت و درایت و قوت اندیشه مؤلف را مشاهده نماید و در چند مورد هم بعضی عبارات ، مجهول و لا ینحل بماند ، طبعا حکم میکند که من مقصود مؤلف را در این چند مورد نمیفهمم ، هرگز حکم نمیکند که به دلیل لا ینحل ماندن این چند مورد ، مؤلف فاقد درایت و دقت و فهم و ادراک بوده است و سایر مطالب به حسب تصادف ، با معنی درآمده است . نهایت خود خواهی و جهالت است که مجهول ماندن یک یا چند قسمت کتابی که شخصیت علمی نویسنده اش در سراسر کتاب به ثبوت رسیده است حمل بر جهالت او ، و اتفاقی و تصادفی بودن همه مطالب حکیمانه بشود . عوام اهل ایمان ، هرگاه با این مسائل روبرو شوند ، به طریق فوق ، مشکل را برای خود حل میکنند . همچنانکه قبلا گفتیم ، طبقه اهل حدیث ، در معارف الهی طرفدار تعبد و سکوتند و طبعا در این مسائل از اظهار نظر خودداری میکنند ، و در حقیقت راهشان همان راه عوام است نه راه دیگری . اشاعره از متکلمین نیز راهی را رفته اند که طبعا مسألهای برای آنها باقی نمیماند که نیاز به حل داشته باشد . اما سایر متکلمین ، و همچنین طرفداران روش حسی و تجربی در الهیات ، راه حل مشکلات عدل الهی را جستجو و