خوشبین‌اند . الهیون عموما یا اکثر ، از این گروه‌اند . مولوی ، آن عارف‌ بزرگ ، سخنگوی این گروه است . در سراسر گفته‌های او عشق و شور و حال‌ دیده می‌شود . انسان از نظر این عارف بزرگ کانون خوشی و لذت و سعادت‌ است اما به شرط آن که بخواهد از این کانون رایگان بهره‌برداری کند . هیچ‌ غمی در جهان نیست که قابل تبدیل به سرور و بهجت نباشد . او انسانهایی‌ را که لذت را منحصرا از می‌یا جماع یا سماع می‌خواهند مورد تحقیر قرار می‌دهد ، انسان را مخاطب ساخته می‌گوید :

باده کاندر خم همی جوشد نهان

ز اشتیاق روی تو جوشد چنان

ای همه دریا ! چه خواهی کردنم ؟

وی همه هستی ! چه می‌جویی عدم ؟ !

تو خوشی و خوب و کان هر خوشی

تو چرا خود منت باده کشی ؟

تاج کرمنا است بر فرق سرت

طوق اعطیناک آویز برت

علم جویی از کتبهای فسوس ؟ !

ذوق جویی تو ز حلوای سبوس ؟ !

می‌چه باشد یا جماع و یا سماع

تا تو جویی زان نشاط و انتفاع ؟ !

آفتاب از ذره کی شد وامخواه ؟

زهره‌ای از خمره کی شد جامخواه ؟

و هم او است که می‌گوید :

عاشقم بر لطف و بر قهرش به جد

ای عجب من عاشق این هر دو ضد

سعدی و حافظ و سایر شاعران عرفان مسلک نیز همین راه را پیموده‌اند .
بعضی کلمات دو پهلو در کلمات حافظ و دیگران پیدا می‌شود ، اما کسانی که‌ با زبان اینها آشنا باشند می‌دانند که در مکتب آنان جز خوبی دیده نمی‌شود .
مربوط به عرفان و تصوف نیست ، بطور کلی خاصیت ایمان این است . بی‌ ایمانی نوعی کمبود است که به نوبه خود ، عدم تعادل ایجاد می‌کند ، و عدم‌ تعادل ، رنج بوجود می‌آورد . در ایمان ، خاصیت تغییر و تبدیل وجود دارد ، غم و رنج را تبدیل به لذت و سرور می‌کند .
تربیت شدگان اسلام ، در هنگام رویدادها و مصیبتها به این حقیقت توجه‌ می‌کنند که : " ما مملوک خداییم و بازگشت ما نیز به سوی اوست " [١] .
برای نشان دادن یک نمونه خارجی از این تربیت یافتگان ، داستانی از یک زن و

[١] الذین اذا اصابتهم مصیبة قالوا انا لله و انا الیه راجعون ». ( بقره / ١٥٦ ) .