ما معمولا وقتی می‌گوییم فلان کس مسلمان است یا مسلمان نیست نظر به‌ واقعیت مطلب نداریم . از نظر جغرافیایی ، کسانی را که در یک منطقه‌ زندگی می‌کنند و به حکم تقلید و وراثت از پدران و مادران ، مسلمانند ، مسلمان می‌نامیم و کسانی دیگر را که در شرایط دیگر زیسته‌اند و به حکم‌ تقلید از پدران و مادران ، وابسته به دینی دیگر هستند ، یا اصلا بی‌دینند ، غیر مسلمان می‌نامیم .
باید دانست این جهت ارزش زیادی ندارد ، نه در جنبه مسلمان بودن و نه‌ در جنبه نامسلمان بودن و کافر بودن . بسیاری از ماها مسلمان تقلیدی و جغرافیایی هستیم ، به این دلیل مسلمان هستیم که پدر و مادرمان مسلمان‌ بوده‌اند و در منطقه‌ای به دنیا آمده و بزرگ شده‌ایم که مردم آن مسلمان‌ بوده‌اند . آنچه از نظر واقع با ارزش است اسلام واقعی است و آن این است‌ که شخص قلبا در مقابل حقیقت تسلیم باشد ، در دل را به روی حقیقت گشوده‌ باشد تا آنچه که حق است بپذیرد و عمل کند و اسلامی که پذیرفته است بر اساس تحقیق و کاوش از یک طرف ، و تسلیم و بی تعصبی از طرف دیگر باشد .
اگر کسی دارای صفت تسلیم باشد و به عللی حقیقت اسلام بر او مکتوم‌ مانده باشد و او در این باره بی تقصیر باشد ، هرگز خداوند او را معذب‌ نمی‌سازد ، او اهل نجات از دوزخ است . خدای متعال می‌فرماید : « و ما کنا معذبین حتی نبعث رسولا »[١] .
" ما چنین نیستیم که رسول نفرستاده ( حجت تمام نشده ) بشر را معذب‌ کنیم " .
یعنی محال است که خدای کریم حکیم کسی را که حجت بر او تمام نشده است‌ عذاب کند . اصولیین مفاد این آیه را که تأیید حکم عقل است " قبح عقاب‌ بلا بیان " اصطلاح کرده‌اند ، می‌گویند تا خدای متعال حقیقتی را برای بنده‌ای‌ آشکار نکرده باشد زشت است که او را عذاب کند .
برای نشان دادن این حقیقت که ممکن است افرادی یافت شوند که دارای‌ روح

[١] اسراء / . ١٥