اسیر این خرافه بودند که دین خود را نیز تحت تأثیر آن تحریف می‌کردند ، از این پندار گرفتار کننده نجات دهد . آری اسلام بود که از ایرانیان‌ دوگانه پرست ، انسانهای موحد ساخت که با فرا گرفتن این حقیقت که : « الحمد لله الذی خلق السموات و الارض و جعل الظلمات و النور »[١] و با اعتقاد به این معنی که : « الذی احسن کل شی‌ء خلقه »[٢] و با ایمان‌ و درک این واقعیت که : « ربنا الذی اعطی کل شی‌ء خلقه ثم هدی »[٣] آنچنان عشق به خدا و آفرینش و هستی و جهان ، سراپای وجودشان را فرا گرفت که در ستایش نظام هستی چنین سرودند : به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست عاشقم بر همه عالم که همه‌ عالم از اوست به حلاوت بخورم زهر که شاهد ساقی است به ارادت ببرم درد که درمان‌ هم از اوست [٤] ایرانی پس از اسلام نه تنها برای شرور مبدأی رقیب خدا قائل نیست ، بلکه در یک دید عالم عرفانی ، بدیها در نظام کلی آفرینش از نظرش محو می‌شود ، می‌گوید : اساسا بدی وجود ندارد یا " بد آن است که نباشد " .
غزالی می‌گوید : لیس فی الامکان ابدع مما کان " " نظامی زیباتر از نظام موجود ، امکان ندارد " .
این ، انسان دست پرورده اسلام است که فکری اینچنین لطیف و عالی پیدا کرده ، درک می‌کند که بلاها و رنجها و مصیبتها که در یک دید ، زشت و نامطلوب است ، در نظری بالاتر و دیدی عمیق تر ، همه لطف و زیبایی است‌ .
حافظ ، که بحق " لسان الغیب " نام گرفته و اندیشه‌های عمیق فلسفی و عرفانی را در پوششهایی کنایی و استعاری در نهایت فصاحت و بلاغت بیان‌ می‌کند ، تفاوت دو نظر را ، نظر سطحی و محدود عامیانه ، و نظر عمیق و گسترده و از بالا ( نظر پیر یعنی

[١] سپاس خدایی را که آسمانها و زمین را آفرید و تاریکیها و روشنی را پدیدار کرد . ( انعام / ١ ) [٢] آنکس که هر چه آفرید نیک آفرید . ( سجده / ٧ ) [٣] پروردگار ما آنکس است که به هر موجودی آن بهره از خلقت داد که‌ شایستگی آن را داشت و سپس آن را در راهی که باید برود راهنمائی کرد . ( طه / ٥٠ ) [٤] سعدی .