احتیاجات ، بودجه و نیرو مصرف گردد . اینجاست که پای " مصلحت " به‌ میان می‌آید ، یعنی مصلحت کل ، مصلحتی که در آن ، بقاء و دوام " کل " و هدفهایی که از کل منظور است در نظر گرفته می‌شود . از این نظر ، " جزء " فقط وسیله است ، حسابی مستقل و برای خود ندارد .
همچنین است تعادل فیزیکی ، یعنی مثلا یک ماشین که برای منظوری ساخته‌ می‌شود و انواع نیازمندیها برای ساختمان این ماشین هست ، اگر بخواهد یک‌ مصنوع متعادل باشد باید از هر ماده‌ای به قدری که لازم و ضروری است و احتیاج ایجاب می‌کند در آن بکار برده شود .
تعادل شیمیائی نیز چنین است ، هر مرکب شیمیائی فرمول خاصی دارد و نسبت خاصی میان عناصر ترکیب کننده آن هست ، تنها با رعایت آن فرمول و آن نسبتها که متفاوت است تعادل برقرار می‌شود و آن مرکب بوجود می‌آید .
جهان ، موزون و متعادل است ، اگر موزون و متعادل نبود برپا نبود ، نظم‌ و حساب و جریان معین و مشخصی نبود . در قرآن کریم آمده است : « و السماء رفعها و وضع المیزان »[١] .
همانطور که مفسران گفته‌اند مقصود این است که در ساختمان جهان ، رعایت‌ تعادل شده است ، در هر چیز ، از هر ماده ای به قدر لازم استفاده شده است‌ ، فاصله‌ها اندازه‌گیری شده است . در حدیث نبوی آمده است : « بالعدل قامت السموات و الارض » [٢] .
" همانا آسمان و زمین به موجب عدل برپاست " .
نقطه مقابل عدل به این معنی ، بی تناسبی است نه ظلم . لهذا عدل به این‌ معنی از موضوع بحث ما خارج است .
بسیاری از کسانی که خواسته‌اند به اشکالات مربوط به عدل الهی از نظر تبعیضها ، تفاوتها و بدیها جواب بدهند ، به جای آنکه مسأله را از نظر عدل و ظلم طرح کنند از نظر تناسب و عدم تناسب طرح کرده‌اند و به این‌ جهت قناعت کرده‌اند که همه

[١] الرحمن / [٧] [٢] تفسیر صافی ، ذیل آیه فوق ( چاپ اسلامیه ، ج ٢ ص ٦٣٨ ) .