اعتقاد ایرانیان قدیم به مبدأی برای نیکی و مبدأی دیگر برای بدی که‌ بعدها با تعبیر " یزدان " و " اهریمن " بیان شده از همینجا پیدا شده‌ است . بر حسب آنچه تاریخ نشان می‌دهد ، نژاد آریا پس از استقرار در سرزمین‌ ایران ، به پرستش مظاهر طبیعت البته مظاهر خوب طبیعت از قبیل آتش ، خورشید ، باران ، خاک و باد پرداختند . بر حسب اظهار مورخین ، ایرانیان‌ بدها را نمی‌پرستیدند ، ولی مردمانی از غیر نژاد آریا وجود داشته‌اند که‌ بدها و شرور را نیز به دستاویز راضی ساختن " ارواح خبیثه " پرستش‌ می‌کرده‌اند . آنچه در ایران قدیم وجود داشته ، اعتقاد به دو مبدأ و دو آفریدگار بوده است نه دوگانه پرستی ، یعنی ایرانیان ، قائل به شرک در خالقیت بوده‌اند نه شرک در عبادت . بعدها زردشت ظهور کرد . از نظر تاریخ ، بروشنی معلوم نیست که آیا آیین زردشت ، در اصل ، آیینی توحیدی بوده است یا آیینی ثنوی ؟ " اوستا " ی موجود ، این ابهام را رفع نمی‌کند ، زیرا قسمتهای مختلف این کتاب ، تفاوت فاحشی با یکدیگر دارد . بخش " وندیداد " اوستا صراحت در ثنویت دارد ، ولی از بخش " گاتاها " چندان دوگانگی فهمیده نمی‌شود ، بلکه بر حسب ادعای برخی از محققین ، از این بخش ، یکتائی استنباط می‌گردد . به علت همین تفاوت و اختلاف بزرگ است که اهل تحقیق معتقدند اوستایی که در دست است اثر یک نفر نیست ، بلکه هر بخش آن از یک‌ شخص است . تحقیقات تاریخی در اینجا نارسا است ، ولی ما بر حسب اعتقاد اسلامی ای‌ که در باره مجوس داریم می‌توانیم دین زردشت را در اصل ، یک شریعت‌ توحیدی بدانیم ، زیرا بر حسب عقیده اکثر علمای اسلام ، زردشتیان از اهل‌ کتاب محسوب می‌گردند . محققین از مورخین نیز همین عقیده را تأیید می‌کنند و می‌گویند نفوذ ثنویت در آئین زردشت ، از ناحیه سوابق عقیده دو خدایی‌ در نژاد آریا قبل از زردشت بوده است . البته تنها از طریق تعبد ، یعنی از راه آثار اسلامی می‌توانیم شریعت‌ زردشت را یک شریعت توحیدی بدانیم ، اما از نظر تاریخی ، یعنی از نظر آثاری که به زردشت منسوب است ، هر چند بخواهیم فقط " گاتاها " را ملاک قرار دهیم نمی‌توانیم آئین زردشتی را آئین توحیدی بدانیم ، زیرا حداکثر آنچه محققان در باب توحید زردشت به استناد " گاتاها " گفته‌اند این است که زردشت طرفدار " توحید ذاتی " بوده است ، یعنی تنها یک‌ موجود را قائم به ذات و غیر مخلوق می‌دانسته است و آن " آهو را مزدا " است و همه موجودات دیگر را ، حتی اهریمن ( انگره مئینو ) را آفریده آهو را مزدا می‌دانسته است ، و به عبارت دیگر زردشت برای درخت هستی بیش‌ از یک ریشه قائل نبوده