عدل الهی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧
نوعی حقوق و اولویت پیدا میکنند . مثلا کسی که با کار خود ، محصولی تولید میکند ، طبعا نوعی اولویت نسبت به آن محصول پیدا میکند و منشأ این اولویت ، کار و فعالیت اوست . همچنین کودکی که از مادر متولد میشود ، نسبت به شیر مادر حق و اولویت پیدا میکند و منشأ این اولویت ، دستگاه هدفدار خلقت است که آن شیر را برای کودک بوجود آورده است . یکی دیگر خصوصیت ذاتی بشر است که طوری آفریده شده است که در کارهای خود الزاما نوعی اندیشهها که آنها را اندیشه اعتباری مینامیم استخدام میکند و با استفاده از آن اندیشههای اعتباری به عنوان " آلت فعل " به مقاصد طبیعی خود نائل میآید . آن اندیشهها یک سلسله اندیشههای " انشائی " است که با " باید " ها مشخص میشود . از آن جمله این است که برای اینکه افراد جامعه بهتر به سعادت خود برسند " با ید " حقوق و اولویتها رعایت شود . و این است مفهوم عدالت بشری که وجدان هر فرد آن را تأیید میکند و نقطه مقابلش را که ظلم نامیده میشود محکوم میسازد . مولوی در اشعار معروف خود میگوید :
| عدل چبود ؟ وضع اندر موضعش |
| ظلم چبود ؟ وضع در ناموضعش |
| عدل چبود ؟ آب ده اشجار را |
| ظلم چبود ؟ آب دادن خار را |
| موضع رخ ، شه نهی ، ویرانی است |
| موضع شه ؟ پیل هم نادانی است |
د . رعایت استحقاقها در افاضه وجود و امتناع نکردن از افاضه و رحمت
به آنچه امکان وجود یا کمال وجود دارد