فراوانی که در مورد قرآن داشتند نسبت به آن بی تفاوت بمانند . این است که ما معتقدیم دلیلی ندارد که در پی علتی دیگر برویم و فکر خود را خسته نماییم که چرا از آغاز نهضتهای فکری و عملی مسلمین ، همه جا کلمه " عدل " به چشم می‌خورد ؟ علت اصلی حساسیت مسلمین نسبت به این مسأله ، و علت راه یافتن این‌ اصل در کلام و در فقه و در حوزه‌های اجتماعی اسلامی ، بلا شک قرآن بود . اما علت جبهه گیریهای مختلف در این مسأله که برخی آن را عریان و بدون لفافه‌ پذیرفتند و برخی با یک سلسله توجیهات و تأویلات آن را از اثر انداختند چیزهای دیگر است که برخی روانی است ، و برخی اجتماعی و برخی سیاسی . این است نظر ما درباره سر منشأ اصلی طرح این مسأله در جامعه اسلامی . افرادی دیگر ، ممکن است که به گونه‌ای دیگر و از زاویه دیگر این مسأله‌ را تعلیل و تحلیل کنند . چنانکه می‌دانیم پیروان برخی مکتبها بطور کلی جریانات اجتماعی را به‌ گونه‌ای دیگر تعلیل و تحلیل می‌کنند . پیروان این مکتبها یک سلسله قالبهای‌ ساخته و از پیش پرداخته ای دارند و به هر ضرب و زور هست می‌خواهند همه‌ حوادث را در آن قالبها بشناسانند . در این گونه مکتبها مسأله تضادهای طبقاتی و موضعگیریهای اجتماعی بر اساس برخورداریها و محرومیتها ، نقش اصلی و اساسی را در همه حرکتها و جنبشها ایفا می‌کنند . از نظر پیروان آن مکتبها همه تجلیات روحی و فکری و ذوقی و عاطفی بشر ، انعکاسی از نیازهای مادی و روابط اقتصادی است ، همه‌ شؤون ، روبنا است و چیزی که زیر بنا است اقتصاد و شؤون اقتصادی است ، خصوصیات فکری و ذوقی و عاطفی و هنری هر کس را در موضعگیری خاص طبقاتی‌ او باید جستجو کرد . اگر سعدی گفته است : " مایه عیش آدمی شکم است " از نظر این گروه ، نه تنها مایه عیش ، بلکه مایه فکر و احساس و عاطفه و ذوق ، و بالاخره آنچه مقدس نامیده می‌شود نیز شکم است ، همه راهها به شکم‌ منتهی می‌شود . از نظر پیروان این مکتبها اگر می‌بینیم که در جامعه‌ای بیش از همه چیز سخن عدل به میان می‌آید ، ریشه آن را در نابرابریهای اقتصادی و اجتماعی‌ باید جستجو کنیم نه در جای دیگر ، و اگر دو گروه مشخص می‌بینیم که در لباس فقه یا کلام در برابر یکدیگر جبهه گیری می‌کنند : گروهی طرفدار جدی‌ اصالت عدل به عنوان یک جهان بینی و یا یک معیار برای قانون می‌گردد و گروهی دیگر بر عکس ، منکر همه این