عدل الهی - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٤

" بحار الانوار " مباحث معاد باب هجدهم ( باب الوعد و الوعید و الحبط و التکفیر ) ، و جلد هفتم از چاپ قدیم باب ٢٢٧ ، و جلد پانزدهم از چاپ‌ قدیم جزء اخلاق صفحه ١٨٧ مراجعه کنند . برای نمونه یک روایت از وسائل‌ الشیعه نقل می‌کنیم : " محمد بن مسلم می‌گوید از امام باقر ( ع ) شنیدم که فرمود : هر کس‌ خدا را پرستش کند و خود را در عبادت به رنج وا دارد و امامی که خدا برایش تعیین کرده است نداشته باشد ، عملش نا مقبول و خودش گمراه و سرگردان است و خداوند اعمال او را دشمن می‌دارد . . . و اگر به این حال‌ بمیرد مردنش مردن اسلام نیست ، مردن کفر و نفاق است . ای محمد بن مسلم‌ بدان که پیشوایان ظلم و پیروانشان از دین خدا بیرونند ، خود گمراه شدند و دیگران را نیز گمراه ساختند ، اعمالی که انجام می‌دهند مانند خاکستری است‌ که در یک روز طوفانی دستخوش بادی سخت گردد که به هیچ چیزی از آنچه‌ فراهم کرده‌اند دست نمی‌یابند ، آن است گمراهی عمیق " [١] .
این است دلائل کسانی که می‌گویند اساس سعادت و نیکبختی ، ایمان و اعتقاد است .
گاهی برخی از این گروه ، افراط کرده و صرف ادعای ایمان و در حقیقت‌ انتساب محض را ملاک قضاوت قرار می‌دهند ، مثلا مرجئه در زمان بنی‌امیه‌ همین فکر را تبلیغ می‌کردند ، و خوشبختانه با انقراض بنی‌امیه منقرض شدند . در آن عصر ، فکر شیعی که از ائمه اهل بیت ( علیهم‌السلام ) الهام‌ می‌گرفت نقطه مقابل فکر " مرجئه " بود ولی بدبختانه در اعصار اخیر فکر مرجئه در لباس دیگر در میان عوام شیعه نفوذ کرده است ، گروهی از عوام‌ شیعه صرفا انتساب ظاهری به امیرالمؤمنین ( ع ) را برای نجات کافی‌ می‌شمارند و این فکر عامل اساسی بیچارگی شیعه در عصر اخیر بشمار می‌رود .
دراویش و متصوفه اعصار اخیر به نحوی دیگر و بهانه‌ای دیگر عمل را تحقیر می‌کنند ، آنها موضوع صفات قلب را دستاویز قرار داده‌اند در صورتی که‌ صفای حقیقی قلب محرک و مؤید عمل است نه منافی با آن .
در مقابل این طبقات کسانی هم پیدا شدند که ارزش عمل را به جایی‌ رساندند که گفتند مرتکب کبیره کافر است . خوارج چنین عقیده‌ای داشتند .
برخی از متکلمین ، مرتکب کبیره را نه مؤمن می‌دانستند و نه کافر و قائل‌ به " منزلة بین المنزلتین " بودند .