بر عکس ، بحثی که اکنون مطرح است درباره ایراد و اشکالی است که از نظر عدل الهی بر کیفیت مجازاتها و کیفرهای اخروی وارد می‌گردد . گفته می‌شود مجازاتهای اخروی به شکلی که نقل می‌شود مخالف عدل الهی است ! زیرا در مجازاتهای اخروی تناسب میان جرم و جریمه وجود ندارد و مجازاتها به نحو غیر عادلانه‌ای اجرا می‌شود .
در این اشکال ، مسأله جزاء که دلیلی بر عدل الهی گرفته می‌شود ، به‌ عنوان اشکالی بر عدالت ، و نقضی بر حکمت معرفی شده است . اصلی که پایه‌ و مبنای ایراد است این است که در وضع قوانین جزائی باید بین جرم و جریمه تناسب رعایت شود ، مثلا اگر کسی بر سر رهگذری که از خیابان می‌گذرد زباله بریزد ، عدالت ایجاب می‌کند که برای او کیفری در نظر گرفته شود .
شکی نیست که کیفر اینچنین جرمی نمی‌تواند خیلی سنگین از قبیل اعدام یا حبس ابد بوده باشد . بنابر اصل تناسب میان جرم و مجازات ، برای چنین‌ جرمی حداکثر یک هفته زندان کافی است و اگر این مجرم را به خاطر این جرم‌ کوچک محاکمه صحرائی و تیرباران کنند بر خلاف عدالت خواهد بود . کیفر دادن بر جرمها لازمه عدل است ولی اگر تناسب بین جرم و کیفر رعایت نگردد خود کیفر دادن نوعی بیعدالتی خواهد بود .
گناهانی از قبیل غیبت ، دروغ ، زنا ، قتل نفس ، جرمند و کیفر می‌طلبند ولی آیا کیفرهایی که در آخرت برای آنها تعیین شده است بیرون از اندازه‌ نیست ؟ قرآن کیفر قتل نفس را جاویدان ماندن در جهنم معین فرموده است .
درباره غیبت روایت شده است که خورش سگهای جهنم است [١] ، و به‌ همین طریق برای سایر گناهان ، عقوبتها و مجازاتهای سخت و غیر قابل تحملی‌ ذکر شده است ، عقوبتهایی که از لحاظ کیفیت ، فوق العاده شدید است و از لحاظ مدت ، بسیار طولانی . ایراد این است که این بی تناسبی چگونه با عدل‌ الهی سازگار است ؟ برای پاسخ این ایراد لازم است بحثی درباره انواع مجازاتها انجام دهیم و نوع کیفرهای اخروی را بشناسیم . این ، مستلزم آن است که قبلا بحثی درباره‌ نظام جهان آخرت - مطابق آنچه از نصوص معتبر اسلامی استفاده می‌شود و براهین عقلی ، ما را راهنمایی می‌نماید - درباره تفاوت نظام آن جهان و نظام این جهان بعمل آوریم .

[١] بحار ، چاپ کمپانی‌ج ١٥ جزء چهارم ص . ١٨٨ ایاکم و الغیبة فانها

ادام کلاب النار » .