با شدت ، ظلم را از خداوند نفی ، و عدل را اثبات می‌کند . آنها عدل الهی‌ را به گونه‌ای خاص تفسیر کردند ، گفتند : عدل ، خود حقیقتی نیست که قبلا بتوان آن را تو صیف کرد و مقیاس و معیاری برای فعل پروردگار قرار داد . اساسا معیار و مقیاس برای فعل الهی قرار دادن نوعی تعیین و تکلیف و وظیفه ، و تحدید و تقیید مشیت و اراده برای ذات حق محسوب می‌شود . مگر ممکن است برای فعل حق ، قانونی فرض کرد و آن قانون را حاکم بر او و فعل‌ او قرار داد ؟ همه قوانین ، مخلوق او و محکوم اوست و او حاکم مطلق است‌ . هر نوع محکومیت و تبعیت ، بر ضد علوم و قاهریت مطلق ذات اقدس الهی‌ است . معنی عادل بودن ذات حق ، این نیست که او از قوانین قبلی به نام‌ قوانین عدل پیروی می‌کند ، بلکه این است که او سرمنشأ عدل است ، آنچه او می‌کند عدل است نه اینکه آنچه عدل است او می‌کند . عدل و ظلم ، متأخر و منتزع از فعل پروردگار است . عدل ، مقیاس فعل پروردگار نیست ، فعل‌ پروردگار ، مقیاس عدل است . " آنچه آن خسرو کند شیرین بود " . معتزله که طرفدار عدل بودند گفتند : عدل ، خود حقیقتی است و پروردگار به حکم اینکه حکیم و عادل است کارهای خود را با معیار و مقیاس عدل‌ انجام می‌دهد . ما آنگاه که به ذات افعال نظر می‌افکنیم ، قطع نظر از اینکه آن فعل ، مورد تعلق اراده تکوینی یا تشریعی ذات حق قرار دارد یا ندارد ، می‌بینیم که برخی از افعال در ذات خود با برخی دیگر متفاوت است‌ ، برخی افعال در ذات خود عدل است ، مانند پاداش به نیکوکاران ، و برخی در ذات خود ، ظلم است مانند کیفر دادن به نیکوکاران ، و چون افعال‌ در ذات خود با یکدیگر متفاوتند و ذات مقدس باری تعالی خیر مطلق و کامل‌ مطلق و حکیم مطلق و عادل مطلق است کارهای خود را با معیار و مقیاس عدل‌ انتخاب می‌کند .

حسن و قبح ذاتی

اینجا قهرا مسأله دیگری پیش آمد که نوعی توسعه و گسترش نسبت به‌ مسأله عدل محسوب می‌شود و آن مسأله " حسن و قبح ذاتی " افعال است . آیا به طور کلی کارها دارای صفت ذاتی حسن و یا صفت ذاتی قبح می‌باشند ؟ آیا مثلا راستی و امانت و احسان و امثال اینها در ذات خود ، نیکو و بایستی است ؟ و دروغ و خیانت و امساک و امثال اینها در ذات خود ، زشت و نبایستنی است ؟ آیا صفاتی از قبیل خوبی ، شایستگی ، یک سلسله‌ صفات واقعی و ذاتی هستند و هر فعلی قطع نظر از هر فاعل و از