آرزوها همه بیهوده است و از واقعیت جاودانگی خبری نیست ، حق داریم‌ مضطرب و ناراحت شویم و رنج و وحشت عظیمی در ما پدید آید ، آرزو می‌کنیم‌ که ای کاش نیامده بودیم و با این رنج و وحشت روبرو نمی‌شدیم . پس تصور لغو و بیهوده بودن هستی ، معلول ناهماهنگی میان یک غریزه ذاتی و یک‌ تلقین اکتسابی است ، اگر آن غریزه نبود چنین تصوری در ما پدید نمی‌آمد ، همچنانکه اگر افکار غلط ماتریالیستی به ما تلقین نمی‌شد باز هم این تصور در ما پدید نمی‌آمد .
انسان و ساختمان واقعی و پنهان انسان به گونه‌ای است که آرزوی جاوید ماندن را به عنوان وسیله‌ای برای رسیدن به کمالی که استعداد آن را دارد بوجود آورده است ، و چون این ساختمان و استعدادهای موجود در آن ، بیش‌ از زندگی محدود چند روزه دنیاست و اگر زندگی ، محدود به حیات دنیوی‌ گردد همه آن استعدادها لغو و بیهوده است ، انسان غیر مؤمن به حیات ابدی‌ میان ساختمان وجود خود از یک طرف و اندیشه و آرزوی خود از طرف دیگر ناهماهنگی می‌بیند ، با زبان سر می‌گوید : " پایان هستی نیستی است و همه‌ راهها به فنا منتهی می‌شود پس حیات و زندگی لغو و بیهوده است " ولی با زبان استعدادها که رساتر و جامع تر است می‌گوید : " نیستی در کار نیست‌ ، راهی بی پایان در پیش است ، اگر زندگی من محدود بود با استعداد جاودان ماندن و آرزوی جاودان ماندن آفریده نمی‌شدم " .
از اینرو همچنانکه قبلا هم گفتیم قرآن کریم اندیشه نفی قیامت را با بیهوده دانستن آفرینش مرادف می‌شمرد : « ا فحسبتم انما خلقناکم عبثا و انکم الینا لا ترجعون »[١] .
" آیا پنداشته‌اید که ما شما را بیهوده آفریده ایم و بازگشت شما به‌ سوی ما نیست ؟ " آری ، کسی که دنیا را " مدرسه " و " دار التکمیل " بداند و به‌ حیات دیگر و نشئه دیگر مؤمن باشد ، دیگر زبان به اعتراض نمی‌گشاید که یا نمی‌باید ما را به دنیا بیاورند یا اکنون که آورده‌اند نباید بمیریم ، چنانکه خردمندانه نیست که کسی بگوید طفل یا نباید به مدرسه فرستاده شود و یا اگر به مدرسه رفت هیچوقت نباید مدرسه را ترک گوید .
بابا افضل کاشانی ، آن مرد دانشمند ، استاد یا استاد استاد خواجه‌ نصیرالدین

[١] مؤمنون / . ١١٥