اگر انسان با اینهمه تجهیزات و ساز و برگ‌ها بازگشتی به سوی خدا ، به‌ سوی جهانی که میدان وسیع و مناسبی است برای این موجود مجهز ، نداشته‌ باشد درست مثل این است که پس از عالم رحم ، عالم دنیایی نباشد و تمام‌ جنینها پس از پایان دوره رحم فانی گردند ، اینهمه جهازات باصره و سامعه‌ و شامه و مغز و اعصاب و ریه و معده که به کار رحم نمی‌خورد و برای زندگی‌ گیاهی رحم زائد است لغو و عبث آفریده شود و بدون استفاده از آنها رهسپار عدم گردد . آری ، مرگ ، پایان بخشی از زندگی انسان و آغاز مرحله‌ای نوین از زندگی‌ او است . مرگ ، نسبت به دنیا مرگ است و نسبت به جهان پس از دنیا تولد است‌ ، همچنانکه تولد یک نوزاد نیز نسبت به دنیا تولد ، و نسبت به زندگی‌ پیشین او مرگ است .

دنیا ، مدرسه انسان

دنیا برای بشر نسبت به آخرت مرحله تهیؤ و تکمیل و آمادگی است . دنیا نسبت به آخرت نظیر دوره مدرسه و دانشگاه است برای یک جوان ، دنیا حقیقتا مدرسه و دار التربیه است . در نهج البلاغه ، بخش کلمات قصار ، آمده است که شخصی آمد خدمت‌ امیرالمؤمنین علی ( ع ) و زبان به ذم دنیا گشود که دنیا چنین است و دنیا چنان ، دنیا انسان را فریب می‌دهد ، دنیا انسان را فاسد می‌کند ، دنیا دغلباز و جنایتکار است ، و از این قبیل سخنان . این مرد شنیده بود که‌ بزرگان ، دنیا را مذمت می‌کنند ، خیال کرده بود مقصود از مذمت دنیا مذمت واقعیت این جهان است ، مقصود این است که جهان فی حد ذاته بد است ، نمی‌دانست که آنچه بد است دنیا پرستی است ، آنچه بد است دید کوتاه و خواست محدود است که با انسان و سعادت انسان ناسازگار است . علی ( ع ) به او فرمود : تو فریب دنیا می‌خوری ، دنیا تو را فریب نمی‌دهد ، تو بر دنیا جنایت وارد آورده‌ای ، دنیا بر تو جنایت نکرده است . . . تا آنجا که فرمود : دنیا با کسی که با صداقت رفتار کند صدیق است و برای‌ کسی که آن را درک کند مایه عافیت است ، دنیا معبد دوستان خدا ، مصلای‌ فرشتگان خدا ، فرودگاه وحی خدا ، تجارتخانه اولیاء خداست . . . شیخ فریدالدین عطار این داستان را به نظم آورده می‌گوید :