لازمه عمل توست عقوبتی است که صد در صد عقوبت است .
نکبتهای واقعی همان نتایج و آثار اعمال انسان است ، و در مورد همین‌ آثار و نتایج و عقوبتهاست که قرآن می‌فرماید : « و ما ظلمناهم و لکن کانوا انفسهم یظلمون »[١] .
" این ستمها را خودشان به خودشان روا داشتند نه ما " .
روسو کتابی دارد به نام " امیل " که در فن تربیت کودک نوشته است ، کتاب جالبی است ، امیل نام کودک فرضی و افسانه‌ای است که وی در کتاب‌ خود او را تحت تربیت خود قرار می‌دهد و به پرورش همه جنبه‌های جسمی و روانی او توجه می‌کند . در همه موارد ، ایده روسو این است که امیل را در حال ممارست با طبیعت و پنجه در پنجه طبیعت و در دامن سختیها پرورش‌ دهد .
وی معتقد است که بدبخت ترین کودکان ، آنهایی هستند که والدین آنها ، آنها را در ناز و نعمت پرورش می‌دهند و نمی‌گذارند سردی و گرمی دنیا را بچشند و پستی و بلندی جهان را لمس کنند . این گونه کودکان در مقابل‌ سختیها حساس می‌شوند و در مقابل لذتها بی تفاوت ، همچون ساق نازک یک‌ درخت کوچک در مقابل هر نسیمی می‌لرزند و کوچک ترین حادثه سوئی آنان را ناراحت می‌کند تا جایی که یک حادثه کوچک ، آنان را به فکر خودکشی‌ می‌اندازد ، و از آن طرف ، هر چه موجبات لذت به آنها داده شود به هیجان‌ نمی‌آیند و نشاط پیدا نمی‌کنند . اینگونه انسانها هرگز طعم نعمتها را درک‌ نمی‌کنند ، گرسنگی نچشیده اند تا مزه غذا را بفهمند ، بهترین غذاها برای‌ ایشان کم ارج‌تر و کم لذت تر از نان جوینی است که یک بچه دهاتی می‌خورد .
صادق هدایت چرا خودکشی کرد ؟ یکی از علل خودکشی او این بود که اشراف‌ زاده بود . او پول توجیبی بیش از حد کفایت داشت اما فکر صحیح و منظم‌ نداشت . او از موهبت ایمان بی‌بهره بود ، جهان را مانند خود بوالهوس و گزافه کار و ابله می‌دانست . لذتهایی که او می‌شناخت و با آنها آشنا بود کثیف ترین لذتها بود ، و از آن نوع لذتها دیگر چیز جالبی باقی نمانده‌ بود که هستی و زندگی ، ارزش انتظار آنها را داشته باشد . او دیگر نمی‌توانست از جهان ، لذت ببرد . بسیار کسان دیگر مانند او فکر منظم‌ نداشته و از موهبت ایمان هم بی بهره بوده‌اند ، اما مانند او سیر و اشراف زاده

[١] نحل / . ١١٨