نیست ، یعنی لااقل پایه و مقدمه یک یا چند خیر نیست ؟ یا اینکه در درون‌ هر شری خیر و بلکه خیراتی مستتر است ، هر شری مولد یک یا چند خیر است‌ ؟ در قسمت اول ، پاسخ " ثنویه " که برای هستی ، دو نوع مبدأ قائل‌ شده‌اند داده می‌شود ، و با افزودن قسمت دوم ، ایراد ماتریالیستها که شرور را اشکالی بر حکمت الهی دانسته‌اند ، و هم ایراد کسانی که با اشکال شرور ، عدل الهی را مورد خرده گیری قرار داده‌اند جواب داده می‌شود . قسمت سوم‌ بحث ، نظام زیبا و بدیع جهان هستی را جلوه گر می‌سازد و می‌توان آن را پاسخی مستقل ، ولی اقناعی ، یا مکملی مفید برای پاسخ اول دانست .

سبک و روش ما

ما با استفاده از همان مطالبی که حکمای اسلام در این بحث آورده‌اند ، با سبک و طرحی نو به پاسخگویی شبهه شرور پرداخته ایم . جوابی که در این‌ کتاب عرضه می‌کنیم شامل همان عناصری است که در کتب فلسفه اسلامی - مخصوصا کتابهای صدر المتألهین - در پاسخ اشکال شرور ذکر گردیده است و هر دو پاسخ از لحاظ ماهیت یکی است . تفاوت پاسخ ما و پاسخ آنان ، در شیوه‌ خاصی است که ما اتخاذ کرده‌ایم و این از آن جهت است که ما مسأله " شرور " را از نظر " عدل الهی " مورد مطالعه قرار داده‌ایم ، در حالی که‌ معمول حکماء اسلام این بوده که این مسأله را در بحث توحید و رد شبهه‌ ثنویه و یا در مسأله " عنایت و علم الهی " و اینکه نحوه تعلق قضاء الهی به شرور چگونه است مطرح کنند ، و چون از این دیدگاه مخصوص ، آن را مورد مطالعه قرار داده‌اند پاسخ آنها بطور مستقیم متوجه رد شبهه " دوگانگی مبدأ " و یا نحوه تعلق قضاء الهی به شرور است ، فقط بطور غیر مستقیم می‌توان از آن در بحث " عدل الهی " نیز استفاده کرد .

مسأله دوگانگی هستی

اساس شبهه " ثنویه " و طرفداران آنها - چنانکه قبلا هم بدان اشاره شد - این است که چون هستیها در ذات خود دو گونه‌اند : هستیهای خوب و هستیهای بد ، ناچار باید از دو گونه مبدأ صدور یافته باشند تا هر یک از بدیها و خوبیها به آفریننده‌ای جداگانه تعلق داشته باشد . در واقع ثنویه‌ خواسته‌اند خدا را از بدی تبرئه کنند ، او را به