نظری به نظام اقتصادی اسلام - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٥
اینک به مطالعه قوانین اداره کننده اجتماع سرمایهداری میپردازیم :
اگر مبادلاتی را که در اجتماع کنونی صورت میگیرد به نظر دقت بنگریم ،
میبینیم با مبادلاتی که در اقتصاد ساده قدیمی صورت میگرفت توفیر بسیار
دارد . در یکی از مغازههای یک شهر داخل شوید . . . از طرف دیگر ، در
زمان کنونی میبینیم مقصودی که از مبادله کالاها متصور است و نیز فرمول آن
تغییر پیدا کرده است . در اقتصاد ساده تجاری ، فرمول مبادله این بود "
کالا پول کالا " ولی در اقتصاد تجاری سرمایهداری ، جریان مبادله با پول
شروع میشود و به پول ختم میگردد . فرمول کلی به این صورت در میآید : "
پ ک پ " ( اما پول دوم نمیتوا ند مساوی پول اول باشد و الا سرمایه دار
اقدام به چنین مبادلهای نمیکند ). پس فرمول خاص جریان مبادله در اقتصاد
سرمایهداری چنین میشود : " پ ک پ باضافه پ " . اینک این پرسش
پیش میآید که این مبلغ اضافی ( پ ) از کجا میآید ؟ در وهله اول ، این
پاسخ خود به خود به زبان میآید که این مبلغ اضافی یا بنا به اصطلاح عمومی
، این سود از اضافه کردن بهای اصلی کالا به دست میآید . حالا باید مطالعه
کنیم و ببینیم این پاسخ تا چه اندازه منطقی و صحیح است ؟ " .
> سرمایه نبوده ، ولی خرید و فروش نیروی کار بوده است . جواب این است که در قدیم خرید نیروی کار از راه مزد ، به منظور تجارت نبوده که مستلزم ارزش اضافی باشد و بدون ارزش اضافی ، عمل لغو باشد ، بلکه به منظور استفاده مستقیم از محصول عمل کارگر بوده است ، و مزد به اندازه ارزش نیروی کار نیز خلاف هدف و مقصد نبوده است . پس با رژیم سرمایهداری جدید و تجارت جدید که در آینده گفته خواهد شد شرکت در اضافه ارزش است ، متفاوت است .