نظری به نظام اقتصادی اسلام - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٦
ج . علت این که هر یک از کالاها قیمت مخصوص به خود دارد چیست ؟ چه
چیز سبب شده که مثلا هر یک از جواهر قیمت مخصوصی داشته باشد ؟ چرا
معمولا قیمت گندم از جو بیشتر است ؟ چرا قند از گندم ، و گلابی از سیب ،
گرانتر است ؟ [١]
در کتاب " اصول علم اقتصاد " نوشین ص ١٤ مینویسد :
" اینک که به اهمیت فوق العاده بها در اقتصاد مبادله ای پی بردیم ،
باید در مطالعه آن قبل از هر چیز بپرسیم : بها به چه چیز مربوط است ؟ و
کدام عامل ، این تنظیم کننده اقتصاد مبادلهای را تعیین میکند ؟ " .
آنگاه به دو کلاه که قیمت یکی ٢٥٠ ریال و دیگری ١٥٠ ریال تعیین شده مثل
میزند و میگوید :
" اگر من از او ( فروشنده ) سبب این اختلاف را بپرسم ، به من جواب
میدهد که جنس یا فرم اولی بهتر است . خلاصه ، اختلاف بهای کلاهها را اول
به واسطه اختلاف جنس و یا مورد استعمال آنها بیان میکند . آیا این توضیح
صحیح است ؟ ممکن است در اولین نظر ، صحیح به نظر آید . در حقیقت کلاه
خوش جنس را من میتوانم دو سال استعمال نمایم و کلاه دیگر را یک سال .
آیا به همین جهت نیست که بهای اولی بیشتر است ؟ در این مسئله باید
بیشتر دقت کنیم . اول برای روشن شدن مطلب به عوض دو کلاه ، یک کلاه و
یک بشقاب را در
[١] تعیین کننده ارزش هر چه باشد ، رابطهاش با حقوق و عدالت باید مشخص شود . مخصوصا اگر نظر علماء کلاسیک را بپذیریم و کار را یگانه عامل بشناسیم ، نظر ما درباره سرمایه داری نظر خاص خواهد بود .