مبادله شراب ، اعیان نجسه ، آلات قمار و غش از این قبیل است . ه . پای ماده مضری در کار نیست ، بلکه نوع کاری که فرد در مقابل آن‌ واقع می‌شود بیهوده یا مضر است ، مثل لهو و غنا ، یا قمار ، یا قیادت ، یا هجو مؤمن . و . نوع دیگر کاری است که از نظر اسلام فوق مسائل اقتصادی است ، از قبیل اجرت در قضاوت ، تعلیم دین و قرآن ، اجرت بر اذان یا افتاء . اذان شعار است ، شعار راستی و ایمانی ، پیام دل است به دل ، این زشت‌ است که کسی پول بگیرد و بگویید اشهد ان لا اله الا الله ، این کار فروشی‌ نیست ، همچنان که از نظر اسلام سربازی نیز مزدوری نیست ، اجباری هم‌ نیست ، قصد قربت می‌خواهد . حتی بیع مصحف . اینگونه کارها باید بلا عوض‌ صورت گیرد ولی بودجه عامل از بیت المال تامین شود . بعضی علت حرمت‌ اجرت [ در این موارد را ] تضاد اجرت با قصد قربت دانسته‌اند ، ولی به‌ عقیده ما [ علت ] این است که اینگونه کارها را اسلام فوق مبادله و خرید و فروش می‌داند . افتاء و ارشاد هم از این قبیل است . ز . کارهایی که منجر به تجمل پرستی مفرط بشود ، مثل ساختن یا مبادله‌ ظروف طلا و نقره . شاید بتوان گفت که علت دیگر حرمت ساختن و مبادله ظروف طلا و نقره‌ این است که رواج و شیوع آن سبب می‌شود که پول ، نایاب و کار مبادله به‌ سختی بکشد . پس مجموع ضابطهای کلی در تحصیل درآمد ممنوع عبارت است از راه اغراء به جهل و استفاده از عقاید پست پلید ، اغفال ، تقویت بنیه دشمن و تضعیف بنیه جامعه اسلامی چه از نظر نظامی یا