مالک‌اند ، به صرف این که خرابه شد ، از مالکیت آنها خارج می‌شود و ملک‌ امام می‌شود . پس هر زمین که یک بار به حالت موات درآمد ، از مالکیت‌ شخصی علی الاطلاق خارج می‌شود و دو مرتبه مملوک علی الاطلاق نمی‌شود ، مگر آنکه بگوییم معنی " « من احیی ارضا مواتا فهی له » " مالکیت علی الاطلاق‌ است ، و البته بعدها بحث خواهد شد . . ٣ زمینهایی که معموره است و اهلش جلاء وطن می‌کنند بدون آن که‌ لشگرکشی صورت گرفته باشد ، یا صاحبان آنها بالطوع و الرغبه به مسلمین‌ تسلیم می‌کنند ، اینها فیی‌ء نامیده می‌شود و جزء انفال است و مانند اراضی‌ موات به امام تعلق دارد ، یعنی این زمینها نه نظیر غنائم است که میان‌ افراد تقسیم شود ، و نه نظیر اراضی مفتوحة عنوش است که به عموم مسلمین‌ تعلق گیرد ، بلکه نظیر اراضی اولیه است که مستقیما تحت نظر ولی امر است .
پس سه قسم زمین داریم : زمینهایی که مالک شخصی دارد ، و نه عموم و نه‌ ولی امر حقی و نظری در آنها ندارند . دیگر زمینهایی که به عموم مسلمین‌ تعلق می‌گیرد و ولی امر متصدی خراج و مقاسمه و احیانا تنظیم واگذاری آن‌ زمینهاست . این زمینها نظیر اماکن عمومی از مسجد و غیره می‌باشند که هر کس تقدم پیدا کرد به او تعلق می‌گیرد . سوم ، زمینهایی که نه به افراد تعلق دارد و نه به عموم مسلمین ، بلکه به ولی امر تعلق دارد . قهرا ولی‌ امر در این گونه زمینها اختیار بیشتری دارد [١] . باید دید اختیار بیشتر او در این زمینه چیست ؟

[١] این گونه زمینها یا موات است که با اجازه ولی امر باید احیاء شود ، و یا محیاش است ، از قبیل قطایع ملوک و زمینی که لارب لها . اینها نیز با نظر ولی امر باید تقسیم شود و احیانا خراج گرفته شود . و همچنین‌ است اراضی صلح یا فیی‌ء که لم یوجف علیها بخیل و لا رکاب .