در اینجا لازم است تذکر داده شود که بیان فوق ، هم شامل سرمایه‌داری به‌ معنی کارخانه‌داری است و هم شامل سرمایه‌داری به معنی تجارت کلی است [١] ، زیرا در هر دو مورد جریان " پ ک پ " است هر چند این دو مختلف‌ به نظر می‌رسند . کارخانه‌داری ، استثمار نیروی کارگر به صورت خریدن خود نیرو است ، ولی تجارت ، در دست گرفتن قیمت بازار است که از تولید کننده ، متاعی را که تولید کرده می‌خرد نه نیروی کار او را ، و متاعی را که لازم دارد به قیمت اعلی به او می‌فروشد ، واسطه است میان تولید کننده‌ و مصرف کننده ، و به واسطه تسلط بر بازار ، محصول کار تولید کننده را که‌ مصرف کننده نیز هست ، به خود اختصاص می‌دهد . در آینده انشاء الله ، در فرق میان این دو بحث خواهیم کرد .
ص ٥١ : " تجزیه و تحلیل قانون اساسی ارزش به ما ثابت کرد که بهای کالا در جریانات نوسانات خود آنقدر بالا و پایین می‌رود تا خود را با سطح ارزش و یا زمان " اجتماعا لازم " که برای تولید آن کالا به کار رفته است هم سطح‌ نماید . در پیش دیدیم همینکه بهای کالایی به جهانی از سطح ارزش آن کالا بالاتر می‌رود ، تولید کنندگان ، از جهت سود فراوانی که در تولید آن کالا می‌بینند ، در تولید آن کوشش بسیار می‌کنند و به قدری تولید آن کالا افزایش می‌یابد تا دوباره بهای آن از سطح ارزش پایین‌تر بیفتد . بدین‌ جهت تولید کنندگان از تولید آن دست بر می‌دار ند و به تولید کالاهای دیگر می‌پردازند . این تغییرات بها که با جزر و

[١] درباره تجارتی که از اذناب سرمایه‌داری است بعدا بحث خواهد شد که‌ چگونه از ارزش اضافی سهم می‌برند .