باشد . ( مثال افلح که مأمور پف کردن شد ) . در باب زمان نیز عین این‌ اشکال هست ، یعنی کار مساوی را دو نفر در دو زمان مختلف انجام می‌دهند ، زیرا یکی زرنگتر ، و دیگری تنبلتر است ، یکی ماهرتر ، و دیگری ناشی‌تر است . لهذا فرضیه " کار متوسط " را که آن را " کار اجتماعا لازم " نیز می‌خوانند پیش کشیده‌اند .
ص ٢٥ : " مثلا می‌گوییم ١٢ ساعت کار یک نانوا برابر است با ٨ ساعت کار یک‌ کفشدوز . در نظر اول چنین به نظر می‌رسد که هر قدر برای تولید یک کالا وقت بیشتری مصرف شده باشد بایستی ارزش آن بیشتر باشد ، ولی از این‌ نتیجه ، این عیب حاصل می‌شود که اگر در حقیقت قبول کنیم ارزش یک کالا به واسطه وقتی که برای تولید آن مصرف شده تعیین می‌گردد ، بنابر این هر قدر کارگر ، تنبلتر و ناماهرتر باشد ، البته برای تولید یک کالا وقت‌ بیشتری مصرف می‌کند ، و بدین جهت بیشتر ارزش ایجاد می‌نماید [١] .
فرض کنیم یک جوراب باف ، یک جفت جوراب را در شش ساعت می‌بافد ، جوراب باف دیگر همان جوراب را در چهار ساعت ، و جوراب باف سومی ، همان جوراب را در دو ساعت می‌بافد . این اختلاف ، از طرفی به ابزار کار و از طرف دیگر به

[١] به علاوه لازم می‌آید انواع کارها یک قیمت داشته باشد ، مثلا عملگی و حسابداری و شاگرد صنعتگر و شاگرد نانوا ، و حال آن که بعضی از این کارها را بعضی استعداد دارند و بعضی دیگر فاقد این استعداد می‌باشند ، یعنی کار را فقط از لحاظ صرف انرژی نباید در نظر گرفت ، صرف انرژی در کار هر حیوان باربر هم هست . در کار انسان ، عمده ، سلیقه و ذوق و استعداد مخصوص است که مردم فطرتا و طبیعه نامتساوی هستند .