روابط و مقررات خاصی را ایجاب می‌کند . پس روابط اقتصادی و قانونی به‌ روابطی که در باب تقسیم و توزیع و مصرف وسائل معاش ضرورت پیدا می‌کند منحصر نیست ، یک سلسله روابط نیز خواه ناخواه در تولید ، میان افراد برقرار می‌شود ، مانند رابطه مزدبگیری و فروش کار و مزارعه و غیره . پس‌ روابط اقتصادی ، از طرفی به واسطه تولید ، و از طرفی به واسطه تقسیم و توزیع ثروت برقرار می‌شود ، یعنی چون ثروت غالبا در اول باید تولید ، و سپس تقسیم و توزیع شده ، و همه به آن احتیاج دارند و وافر و رایگان‌ نیست ، قهرا روابط اقتصادی به میان می‌آید . ولی روابط تولیدی مربوط است‌ به ارزش کار ، و ارزش کار اختصاص ندارد به کارهایی که در تولید انجام‌ می‌گیرد ، کارهای غیر تولیدی ، یعنی کارهای فرهنگی و سیاسی و اجتماعی نیز ارزش دارد ، در آن جا نیز روابط خاص اقتصادی به میان می‌آید ، بلکه‌ ارزش کار تابع ارزش اقتصادی نیست ، یعنی این طور نیست که منحصرا ملاک‌ ارزش کار ، حاجت اقتصادی باشد ، ملاک ارزش کار ، همه احتیاجات طبیعی‌ و فطری است ، اقتصاد یکی از احتیاجات طبیعی و فطری است . ما در آینده‌ در فصل ارزش ، روی این جهت ان شاء الله بحث خواهیم کرد .

دو نوع رابطه

روابط اقتصادی دو نوع است : روابط تکوینی و طبیعی ، و روابط اعتباری و قانونی ( و به عبارت دیگر دو نوع اقتصاد داریم : اقتصاد طبیعی و اقتصاد برنامه ای ) . روابط طبیعی عبارت است از یک سلسله روابط علی و معلولی‌ که خواه ناخواه در امور اقتصادی