نظری به نظام اقتصادی اسلام - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٣

ج . آیا نظریه ارزش اضافی کارل مارکس ، سرمایه‌داری را ظالمانه جلوه‌ داده است یا بر عکس ، آن را عادلانه جلوه داده است ؟ به عبارت دیگر ، آیا مارکس ، سرمایه‌داری را از جنبه اخلاقی و حقوقی تبرئه و تطهیر کرده ، و قانون مفرغ را تصحیح کرده است ، یا ظالمانه بودن آنها را به ثبوت‌ رسانیده است ؟ د . ارزش اضافی از نظر ما مربوط به عادلانه نبودن مزد است از طرفی ، و به استثمار مصرف کننده است از طرف دیگر ، و مربوط به ماشین است از جانب سوم .
ه . آیا سودی که بازرگان می‌برد ، سهمی از اضافه ارزش تولید کننده است‌ ، آنچنان که سوسیالیستها می‌گویند ، و در نتیجه بازرگان ، تولید کننده را استثمار می‌کند ، یا سودی که می‌برد اگر زائد بر مقدار کار و ابتکاری است‌ که به خرج می‌دهد ، استثمار مصرف کننده است نه شرکت در ارزش اضافی‌ تولید کننده ( و یا هردو ) ؟ سوسیالیستها روی قاعده‌ای که دارند مبنی براین که هر چیزی جبرا در حدود قیمت واقعی خود به فروش می‌رسد و بازار تعیین کننده ارزش واقعی است ، ناچارند که سودهای ناروای بازرگانی را تعدی به حقوق تولید کنندگان بدانند و بس . اما به نظر ما که این مطلب را قبول نداریم ، سود ناروای بازرگان‌ ممکن است تعدی به حقوق تولید کننده باشد ، و ممکن است تعدی به حقوق‌ مصرف کننده بوده باشد .
و . [١] ریشه اضافه ارزش را در کاپیتالیسم جدید باید در خود