برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٢٣ - محتواى سوره

پايان ناپذير است، اضافه مى‌كند: «ما هيچ گروهى را در هيچ شهر و آبادى نابود نكرديم مگر اين كه آنها، اجل معين و زمان تغيير ناپذيرى داشتند» (وَ ما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا وَ لَها كِتابٌ مَعْلُومٌ).

(آيه ٥)- و «هيچ امت و جمعيتى از اجل معين خود پيشى نمى‌گيرد، و هيچ يك نيز عقب نخواهد افتاد» (ما تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَها وَ ما يَسْتَأْخِرُونَ).

سنت الهى همه جا اين بوده كه به قدر كافى مهلت براى تجديد نظر و بيدارى و آگاهى بدهد، حوادث دردناك، و وسائل رحمت را يكى پس از ديگرى مى‌فرستد، تهديد مى‌كند، تشويق مى‌كند، اخطار مى‌نمايد تا حجت بر همه مردم تمام شود.

ولى هنگامى كه اين مهلت به پايان رسيد سرنوشت قطعى دامنشان را خواهد گرفت.

(آيه ٦)- در اينجا نخست به موضع گيريهاى خصمانه كفار در مقابل قرآن و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اشاره كرده، مى‌گويد: «و آنها گفتند: اى كسى كه قرآن بر تو نازل شده بطور قطع سوگند ياد مى‌كنيم (كه تو ديوانه‌اى»! (وَ قالُوا يا أَيُّهَا الَّذِي نُزِّلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ إِنَّكَ لَمَجْنُونٌ).

و اين تعبير نهايت گستاخى و جسارت آنها را در برابر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مجسم مى‌كند.

آنها مقياس را عقل كوچك و ناتوان خودشان قرار مى‌دهند و هر چه در اين مقياس نگنجد در نظر آنها بى‌عقلى و ديوانگى است! و عجب اين كه اين نابخردان وصله‌هايى به رهبران الهى مى‌چسباندند كه گاهى كاملا با هم ضد و نقيض بود، گاهى آنها را «ديوانه» مى‌خواندند و گاهى «ساحر»، با اين كه ساحر كسى است كه بايد از زيركى و هوشيارى خاصى برخوردار باشد و درست در نقطه ضد ديوانه است.

(آيه ٧)- آنها نه تنها چنين نسبتهاى نابخردانه‌اى به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مى‌دادند بلكه براى بهانه جويى مى‌گفتند: اگر از راستگويانى چرا فرشتگان را براى ما