برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٩ - لوح محو و اثبات و امّ الكتاب

و سپس محو گردد و به جاى آن چيز ديگرى نوشته شود.

از امام باقر عليه السّلام چنين نقل شده كه فرمود: «قسمتى از حوادث حتمى است كه حتما تحقق مى‌پذيرد، و قسمت ديگرى مشروط به شرائطى است در نزد خدا كه هر كدام را صلاح بداند مقدم مى‌دارد و هر كدام را اراده كند محو مى‌كند، و هر كدام را اراده كند اثبات مى‌نمايد».

(آيه ٤١)- انسانها و جامعه‌ها از ميان مى‌روند و خدا مى‌ماند: از آنجا كه در آيات گذشته روى سخن با منكران رسالت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بود در اينجا نيز همان بحث تعقيب شده است.

نخست مى‌گويد: اين مغروران لجوج «آيا نديدند كه ما پيوسته به سراغ زمين مى‌آييم و از اطراف (و جوانب) آن كم مى‌كنيم»؟! (أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها).

روشن است كه منظور از «زمين» در اينجا «اهل زمين» است، يعنى، آيا آنها به اين واقعيت نمى‌نگرند كه پيوسته اقوام و تمدّنها و حكومتها در حال زوال و نابودى هستند؟

و اين هشدارى است به همه مردم اعم از نيك و بد حتى علماء و دانشمندان كه اركان جوامع بشرى هستند و با از ميان رفتن يك تن آنها گاهى دنيايى به نقصان مى‌گرايد، هشدارى است گويا و تكان دهنده! سپس اضافه مى‌كند: «حكومت و فرمان از آن خداست و هيچ كس را ياراى ردّ احكام او يا جلوگيرى از فرمان او نيست» (وَ اللَّهُ يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ).

«و او سريع الحساب است» (وَ هُوَ سَرِيعُ الْحِسابِ).

(آيه ٤٢)- در اين آيه بحث فوق را ادامه مى‌دهد و مى‌گويد: تنها اين گروه نيستند كه با توطئه‌ها و مكرها به مبارزه با تو برخاسته‌اند بلكه «آنها كه پيش از اين گروه بودند نيز چنين توطئه‌ها و مكرها داشتند» (وَ قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ).

اما نقشه‌هايشان نقش بر آب و توطئه‌هايشان به فرمان خدا خنثى شد، چرا كه او از همه كس به اين مسائل آگاهتر است، بلكه «تمام طرحها و نقشه‌ها از آن‌