خودشان بر خود ، ستم مى كردند » . اين كه برخى مصيبت ها براى مجازات انسان اند ، مسئله مهمّى است كه قرآن كريم ، مكرّر ، آن را بازگو كرده [١] و در احاديث اسلامى ، فراوان مورد تأكيد قرار گرفته است، چنان كه از امام رضا عليه السلام روايت شده : كُلَّما أَحدَثَ العِبادُ مِنَ الذُّنوبِ ما لَم يَكونوا يَعمَلونَ ، أحدَثَ اللّه ُ لَهُم مِنَ البَلاءِ ما لَم يَكونوا يَعرِفونَ . [٢] هر گاه مردمْ گناهانى را انجام دهند كه پيش تر انجام نداده اند، خداوندْ بلاهايى را برايشان پديد مى آورد كه سابقاً آنها را نمى شناخته اند.

ب ـ تأديب

حكمت بخشى از مصائب و ناكامى هاى انسان ، تأديب و آگاهسازى او از خطر گناه و كجرَوى است . امام على عليه السلام در اين باره مى فرمايد : البَلاءَ لِلظّالِمِ أدَبٌ . [٣] بلا براى ستمگر ، تنبيه است . قرآن كريم، نقش مشكلات زندگى را در آگاهسازى مردم ، چنين تبيين مى فرمايد : «ظَهَرَ الْفَسَادُ فِى الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِى النَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ الَّذِى عَمِلُواْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ . [٤]

[١] ر. ك : هود : آيه ١٠٠ـ١٠١ ، توبه : آيه ٧٠ ، آل عمران : آيه ١٩ ، يونس : آيه ١٣ ، كهف: آيه ٥٩ ، قصص : آيه ٥٩ ، نحل : آيه ١١٢ .[٢] الكافى : ج ٢ ص ٢٧٥ ح ٢٩ ، علل الشرايع : ص ٥٢٢ ح ٧ وفيه «يعلمون» بدل «يعملون» .[٣] بحار الأنوار : ج ٨١ ص ١٩٨ .[٤] روم : آيه ٤١ .