در حديثى معروف از امام صادق عليه السلام در تبيين سپاهيان عقل و جهل ، «خير» نخستين سپاه عقل ، و «شر» نخستين سپاه جهل، شمرده شده اند . متن حديث ، چنين است : ثُمَّ جَعَلَ لِلعَقلِ خَمسَةً و سَبعينَ جُندا ... فَكانَ مِمّا أعطَى العَقلَ مِنَ الخَمسَةِ وَ السَّبعينَ الجُندَ : الخَيرُ ؛ و هُوَ وَزيرُ العَقلِ ، و جَعَلَ ضِدَّهُ الشَّرَّ ؛ و هُوَ وَزيرُ الجَهلِ . [١] خداوند براى عقل ، هفتاد و پنج سپاه قرار داد ... . از جمله هفتاد و پنج سپاهى كه به عقل عطا فرمود ، يكى «خير» است كه وزير عقل است ، و ضدّ آن را «شر» قرار داد كه وزير جهل است . معناى عقل در اين جا ، وجدان اخلاقى است . از اين رو ، انجام دادن كارهاى خير ، موجب تقويت آن است و انجام دادن كارهاى شر ، موجب ضعف آن . همچنين «خير» ، همه ارزش هاى اعتقادى ، اخلاقى و عملى را در بر مى گيرد و «شر» شامل همه ضدّ ارزش هاست . از اين رو ، آن دو ، سرآغاز سپاه عقل و جهل قرار گرفته اند .

٤ . فرق «خير» و «بركت»

معناى «خير» ، كار نيك و سودمند است؛ امّا «بركت» ، به معناى تداوم و توسعه و پايدارى خير است. [٢] به سخن ديگر ، هر جا «بركت» باشد ، «خير» هست؛ امّا عكس آن ، صادق نيست و به اصطلاح ، نسبت ميان اين دو واژه ، عموم و خصوص مطلق است .

[١] . الكافى : ج ١ ص ٢١ ح ١٤ .[٢] الفروق اللغوية : ص ٩٥ .