حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢٣٣ - پنج مباحث مصطلح الحديث و درايه

در اين موضوع، اين موارد را در انديشه‌هاى علّامه شعرانى مى‌بينيم: تأويل در روايات؛[١] محكم و متشابه؛[٢] استفاده از علوم بشرى در فهم روايات؛[٣] نقل به معنا؛[٤] موارد خروج از نص؛[٥] اوامر ارشادى و مولوى.[٦]

پنج. مباحث مصطلح الحديث و درايه‌

علّامه شعرانى، در نوشته‌اى كه با عنوان «رساله‌اى در علم درايه» تدوين كرده، به برخى از مباحث مصطلح الحديث و درايه پرداخته است. در اين رساله، اين عناوين را مى‌توان ديد: تعريف اثر، سنّت، حديث؛ اخبار كذب؛ اقسام اربعه حديث؛ اصطلاحات حديثى (١٢ اصطلاح)؛ اصطلاحات اهل رجال (١٠ اصطلاح)؛ اصحاب اجماع؛ طرق تحمّل حديث.[٧] البته ايشان موارد ديگرى را نيز در لابه‌لاى نوشته‌هايش دارد.

در پايان مى‌توان اظهار داشت كه منهج علّامه شعرانى، در تعامل با روايات منهجىِ عقلانى است، از ظاهرگرايى‌هاى اخباريان و اهل حديث فاصله دارد و در دامن تأويل‌هاى نارواىِ باطن‌گرايان نيز نمى‌افتد.

وى نسبت به حديث، نگاهى عميق و واقع‌بينانه و فراتر از جريان معمول و حاكم بر مجامع علمى دارد. سزاوار است كه نخست، مجموعه آثار مرتبط وى با حديث، در يك مجموعه گرد آيد؛ چنان كه سزاوار است مقالاتى كه تاكنون در تحليل روش حديثى وى نشر يافته و يا در دست نشر است، در يك مجلّد مستقل، به عنوان درآمدى بر آن مجموعه، به چاپ برسد.

[١]. ر. ك: شرح اصول الكافى، ملّا صالح مازندرانى، ج ١، صفحه« يب» تا صفحه« ك».

[٢]. ر. ك: كيهان انديشه، ش ٤٦، ص ٦٧- ٦٨.

[٣]. كيهان انديشه، ش ٤٩، ص ١٢٠- ١٢١؛« حجيت دانش‌هاى بشرى»، علوم حديث، ش ٤٨، ٢٥- ٥٥.

[٤]. المدخل إلى عذب المنهل، ص ٢٨؛ فرزانه ناشناخته، ص ٦٤- ٧٠.

[٥]. همان، ص ١٧٤.

[٦]. المدخل إلى عذب المنهل، ص ٢٤٣- ٢٤٤.

[٧]. مجله نور علم، ش ٥٠- ٥١؛ فرزانه ناشناخته، ص ٤١٣- ٤٣٦.