حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٢٨ - 2 اصوليان

همراه گردد، حجّت است؛ بلكه اخبار ضعيفى كه بدان استناد مى‌كنند، چند برابر اخبار صحيح است ....

تمامى نوشته‌هاى فقيهان، بر همين روشْ مبتنى است و روايت‌هاى ضعيف مورد عمل آنان، چندين برابر روايات صحيح است ....

و كسانى كه در عصر ائمّه عليهم السلام زندگى مى‌كردند يا نزديك به عصر آنان بودند، به اخبار راويان ثقه، و غير ثقه بر اساس قرائنْ عمل مى‌كردند.[١] همچنين وى فايده سوم از كتاب فوائد را به امارات قوى و وثاقت رُوات حديث اختصاص داده و نشانه‌هاى وثاقت را بازگو كرده است و از آن رو كه اين امارات، به راويان و سند برمى‌گردد، در پايان بحث مى‌نويسد:

بدان كه امارات و قرائن بسيارند. برخى از آنها عبارت است از: اتّفاق بر عمل به مضمون حديث؛ اتفاق در فتوا بدان؛ مشهور بودن بر حسب روايت و فتوا؛ نيز مورد قبول واقع شدن؛ موافقت با كتاب يا سنّت يا اجماع و يا حكم عقل و يا تجربه؛ مانند آنچه در زمينه خواص آيه‌ها و اعمال و ادعيه رسيده و اثرش به تجربه، ثابت شده است، از قبيل خواندن آيه آخر سوره كهف براى بيدار شدن و مانند آن؛ و يا اين كه در متن حديث، شواهدى باشد كه دلالت كند از امامان عليهم السلام رسيده است، مانند خطبه‌هاى نهج البلاغه، صحيفه سجاديه، دعاى ابو حمزه، زيارت جامعه، و امثال آن.[٢] صاحب معالم (م ١٠١١ ق) بحثى را با عنوان «الترجيح بالنظر إلى المتن و بالامور الخارجية» در كتاب خويش گشوده و در آن جا هشت مرجِّح بر پايه متن آورده است:

- لفظِ يكى از دو خبر، فصيح باشد و الفاظِ خبر ديگر، ركيك و به دور از استعمال.

- دلالت يكى از دو مضمون، قوى‌تر باشد.

- مدلول يكى، حقيقى و ديگرى مجازى باشد.

[١]. الفوائد الحائرية، ص ٣٥٠- ٤٨٧.

[٢]. فوائد الوحيد، ص ٥٩- ٦٠( چاپ شده در پايان كتاب رجال الخاقانى).