حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٤٥ - سه قواعد و ضوابط نقد متن

فرمود: «آن را كه مطابق با احتياط در دين است، اخذ نما و آن را كه مخالف احتياط است، رها كن».

در حديثى آمده كه از امام صادق عليه السلام در باره رأى مخالف دو قاضى كه بر پايه احاديث مختلف صورت گرفته، سؤال مى‌شود و ايشان اين گونه پاسخ مى‌گويند:

عن عمر بن حنظلة عن أبى عبد اللَّه عليه السلام قال: .... فقال ينظر إلى ما كان من روايتهما عنّا فى ذلك الذى حكمنا به المجمع عليه أصحابك فيؤخذ به من حكمنا و يترك الشاذّ الذى ليس بمشهور عند أصحابك، فإنّ المجمع عليه لا ريب فيه، ... قلت؛ فإن كان الخبران مشهورين قد رواهما الثقات عنكم؟ قال: ينظر فيما وافق حكمه حكم الكتاب والسنّة و خالف العامّة أخذ به.

... قلت: جعلت فداك، فإن وافقهما الخبران جميعاً؟ قال: ينظر إلى ما هم عليه اميل حكّامهم و قضاتهم فيترك و يؤخذ بال آخر.[١]

امام صادق عليه السلام در پاسخ به سؤال عمر بن حنظله فرمود: «بنگرند هر كدام از دو حديث كه مورد اجماع است، اخذ گردد و شاذّ غير مشهور، كنار نهاده شود؛ زيرا در حديث مورد اجماع، ترديد نيست».

گفتم: اگر هر دو خبر، مشهور باشند و راويانِ ثقه، آنها را نقل كرده باشند، چه كنند؟

فرمود: «آنچه با حكم قرآن و سنّتْ موافق باشد و با عامّه مخالف، اخذ گردد».

گفتم: اگر هر دو با كتاب و سنّت موافق‌اند، چه كنند؟

فرمود: «آنچه حاكمان و قاضيان آنها بدان مايل‌ترند، رها شود و مقابل آن، اخذ گردد».

در مجموع، در روايات پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمّه عليهم السلام، شش اصلْ جهت ارزيابى و نقد متن بدين‌ترتيب، بيان شد: ١. موافقت و مخالفت با كتاب؛ ٢. موافقت و مخالفت با سنّت؛

[١]. همان، ص ٢٥٤، ح ٢. نيز ر. ك: همان، ص ٢٥٦ ح ٤ و ص ٢٦٤، ح ٢٦، ٢٧، ٢٨، ٢٩، ٣٠، ٣١، ٣٤ و ص ٢٢٣، ح ٦ و ص ٣١١، ح ٢٠٨.