حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٨٣ - دو صعصعة بن سلام شامى

- بقى بن مخلد (٢٠١- ٢٧٦ ق)، اهل قُرطبه؛

- محمّد بن وضّاح (م ٢٨٦ ق)، اهل قُرطبه.

آن گاه به بررسى نقش اين پنج نفر در ورود حديث به اندلس مى‌پردازد و به نتيجه پيش‌گفته مى‌رسد.

يك. معاوية بن صالح حمصى‌

وى اهل حمص سوريه است. سال ١٢٥ ق، سوريه را ترك كرد و پيش از سال ١٣٨ ق، به اندلس رسيد.

با اين كه معاويه، از محدّثان معروف در شرق است و شيخ كسانى مانند: عبد اللَّه بن وهب، سفيان بن عُيَينه، سفيان ثورى، واقدى و يحيى بن سعيد است و رواياتش در صحاح ستّه بجز صحيح البخارى آمده است، لكن نام وى در روايات اندلس نيست.

ابن وضّاح در سفرش به شرق در سال‌هاى ٢١٨ تا ٢٣٠ ق، نزد يحيى بن معين، شاگردى كرد. يحيى در باره روايات معاويه در اندلس از او پرسيد و او پاسخ داد كه روايتى نيست تا سماع گردد و گفت:

لم يكن اهلها يومئذ اهل العلم.

همچنين ابن ايمن، يكى از شاگردان محمّد بن وضّاح، وقتى تعريف معاويه را در شرق شنيد، به جزيره ايبرى بازگشت؛ ولى اثرى از روايات او نيافت.

بنا بر اين، سندى در دست نيست كه او در كار رواج حديث در اندلس، نقش داشته باشد و اگر حديثى بر اين مطلب دلالت كند، بايد در نيمه نخست قرن سوم، جعل شده باشد.[١]

دو. صعصعة بن سلام شامى‌

وى نيز اهل سوريه است و نامش در هيچ سند اندلسى نيامده است؛ گذشته از آن كه در شرق نيز فقيهى غير معروف بود كه به كار حديثْ اشتغال نداشت.

[١]. همان، ص ١٣٣- ١٣٤.