حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٨٠ - رأى اول قرن دوم هجرى

- المدونة الكبرى، سحنون بن سعيد التنوخى (م ٢٤٠ ق)؛

- آداب المتعلّمين، محمّد بن سحنون (م ٢٥٦ ق).[١]

٢. ورود حديث به اندلس‌

در باره ورود حديث به اندلس، در ميان پژوهشگران و نويسندگان، به دو رأى برمى‌خوريم:

رأى اوّل: قرن دوم هجرى‌

گروهى، زمان آن را نيمه قرن دوم مى‌دانند و مروّجان آن را معاويه بن صالح حمصى (م ١٥٨ ق) و صعصة بن سلام شامى (م ١٨٠ ق) دانسته‌اند.

ابن الفرضى (م ٤٠٣ ق) مى‌گويد:

و كان [صعصعة بن سلام الشامى‌] أوّل من أدخل الحديث الأندلس ....

روى عن صعصعة من أهل الأندلس: عبد الملك بن حبيب و عثمان بن أيّوب و غيرهما.[٢]

در دايرة المعارف بزرگ اسلامى مى‌خوانيم:

در سده سوم، هم‌زمان با موج مسندنويسى در محافل شرق، در اندلس، جريانى ضعيف، از پرداختن به سبكى مشابه از حديث ديده مى‌شود. برجسته‌ترين نمونه از محدّثان اين دوره، بَقىُّ بن مُخَلَّد قُرطُبى است كه در مصنّف خويش از افزون بر هزار و سيصد تن از صحابه، حديث آورده است. در جريان ياد شده، همچنين مى‌توان محدّثانى چون: معاوية بن صالح حضرمى، قاسم بن محمّد، محمّد بن وضاح و محمّد بن عبد السلام خشنى را نام برد.[٣] عبد اللَّه التليدى نوشته است:

فمعاوية بن صالح الحمصى (م ١٥٨ ق) يرحل إلى الأندلس و يروى عنه الناس ...

[١]. همان، ص ٨٠٦- ٩٨٨.

[٢]. تاريخ العلماء والرواة للعلم بالأندلس، ج ١، ص ٢٤٠.

[٣]. دايرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ١٠، ص ٣٣٢.