حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٢٩ - ٣ دراية الحديث

- دلالت يكى، نياز به قرائن و وسائط نداشته باشد.

- يكى از دو خبر، با دليل ديگر، تأييد گردد.

- عمل اكثر متقدّمان بر مبناى مضمون، يكى باشد.

- يكى از آنها موافق با اصل باشد.

- يكى از آنها مخالفت با عامه داشته باشد.[١] آية اللَّه سيستانى در كتاب الرافد فى علم الاصول مى‌نويسد:

در بحث خبر واحد، از مسلك عقلايى سخن گفتيم و به اين رأى رسيديم كه نزد عقلْ وثوق ناشى از مقدّمات عقلانى، ارزش دارد. اين مقدمات مى‌تواند ثقه بودن رُوات يا مشهور بودن مضمون و مورد اتفاق بودن محتوا باشد. البته وثاقت روات، شهرت و اجماع، موضوعيت ندارد؛ بلكه معيار، وثوق عقلايى است و نيز از اين مقدمات، هماهنگى محتوا با اصول مسلّم اسلامى و قواعد عقلى و شرعى است.[٢] البته برخى ديگر از اصوليان نيز در بحث ترجيح اخبار، اشاراتى به مرجّحات مضمونى دارند.[٣]

٣. دراية الحديث‌

ابو حاتم رازى (١٩٥- ٢٧٧ ق) مى‌گويد:

تعرف جودة الدينار بالقياس إلى غيره، فإن تخلّف عنه فى الحمرة و الصفا علم انّه مغشوش ... و يقاس صحّة الحديث بعدالة ناقليه و ان يكون كلاماً يصلح ان يكون من كلام النبوّة ....[٤]

مرغوبيت دينار را از مقايسه با نمونه‌هاى ديگر به دست مى‌آورند؛ اگر در قرمزى و جلا، مانند آنها نباشد، دانسته مى‌شود كه غش و ناخالصى دارد .... به همين‌

[١]. معالم الاصول، ص ٣٤٨- ٣٤٩.

[٢]. الرافد فى علم الاصول، ج ١، ص ٢٤- ٢٥.

[٣]. براى نمونه، ر. ك:« مأخذشناسى نقد محتوايى حديث»، فصل‌نامه علوم حديث، ش ١٥، ص ١٧٦- ١٧٨.

[٤]. تقدمة الجرح و التعديل، ص ٣٥١.