حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٤٩ - الف دسته بندى روايات عرض حديث بر قرآن

- پيشه و شغل،

- زبان،

- زادگاه،

- نژاد.

اينك، به عنوان نمونه، به بررسى و شرح اجمالى مورد اوّل مى‌پردازيم.

مخالفت با قرآن‌

اين قاعده و اصل، در روايات متعدّدى مطرح شده است. گاه بدين صورت كه هرچه را كه مخالف قرآن است، كنار بگذاريد و گاه بدين عنوان كه آنچه را با قرآن موافق است، بپذيريد.

پرسش مهم در اين جا اين است كه: منظور از مخالفت و موافقت چيست؟ چه نوع مخالفت و موافقتى، معيار سنجش است؟ آيا مراد از مخالفت، تباين مفهومى است يا شامل مخالفت به عموم و خصوص من وجه هم مى‌شود؟ نسبت به موافقت نيز همين پرسش‌ها مطرح است.

از سوى ديگر، اصوليان، روايت عرض بر قرآن را دو قسم كرده‌اند: دسته‌اى كه به صورت ابتدايى، مسئله عرض بر قرآن و سنجش با آن را مطرح مى‌كند و دسته ديگر كه اين قاعده و ضابطه را براى موارد تعارض، مطرح مى‌سازد. آيا مضمون اين دو دسته، دو پيام دارد يا نه؟

اينها پرسش‌هايى است كه بايد در اين حوزه پاسخ داده شود. به نظر مى‌رسد كه مطالب قابل طرح را در ضمن سه مسئله بايد ارائه كرد: دسته‌بندى روايات عرض حديث بر قرآن؛ بررسى مفاد روايات عرض حديث بر قرآن؛ نمونه‌هايى از عرض حديث بر قرآن.

الف. دسته‌بندى روايات عرض حديث بر قرآن‌

آية اللَّه سيّد ابو القاسم خويى‌[١] و شهيد سيّد محمّدباقر صدر،[٢] روايات عرض را دو قسم‌

[١]. مصباح الاصول، ج ٣، ص ٤٠٧.

[٢]. تعارض الأدلّة الشرعية، ص ٣١٥ و ٣٤٩.