حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢٢٤ - 20 رساله اى در علم درايه

١٩. جُستارى در ردّ انتساب تفسير منسوب به امام حسن عسكرى عليه السلام‌

علّامه شعرانى در پايان جلد دهم مجمع البيان- كه آن را تصحيح كرده و بر آن تعليقه دارد-، خاتمه‌اى آورده و در آن، نخست، اشاره‌اى به زندگى طبرِسى و سپس تصحيح خود دارد. پس از آن، فهرستى از مشاهير قُرّاء و مفسّران و شرح حال كوتاهى از آنان را مى‌آورد و در پايان، به اندازه نيم صفحه رحلى، در باره تفسير منسوب به امام حسن عسكرى عليه السلام، مطلبى نگاشته است. وى از علّامه استرآبادى نقل مى‌كند كه اين رساله (تفسير العسكرى) را سهل بن احمد ديباجى جعل كرد و سپس چند نمونه از اشتباهات فاحش و اغلاط آن را مى‌آورد و مى‌نويسد:

و لم يكن واضع هذا التفسير عارفاً بالتاريخ.[١]

٢٠. رساله‌اى در علم درايه‌

اين رساله، نخستين بار در بيستمين سالگرد علّامه شعرانى (١٣٧٢ ش)، بر اساس نسخه استنساخى آية اللَّه حسن حسن‌زاده آملى در مجله نور علم (شماره ٥٠- ٥١) به چاپ رسيد. يادداشت مجلّه در ابتداى اين رساله چنين است:

اين اثر، رساله‌اى است در علم درايه، تأليف مرحوم علّامه شعرانى رحمه الله كه چهل سال پيش، حضرت آية اللَّه حسن حسن‌زاده آملى، نسخه مؤلّف را استنساخ كرده‌اند و تاكنون چاپ نشده است.

آية اللَّه حسن‌زاده، در ابتداى رساله، مرقوم داشته است:

بسم اللَّه تعالى وله الحمد، هذا كتاب الدراية من مؤلفات استاذى الربانى والحكيم المتألّه الصمدانى الشهير بأبى الحسن الشعرانى- ادام اللَّه ظله العالى والوافى-.

در سال ١٣٨٢، همين رساله در يادنامه علّامه شعرانى با عنوان فرزانه ناشناخته،[٢] از روى مجله نور علم به چاپ رسيد و علّامه حسن‌زاده آملى، آن را در هزار و يك كلمه، به چاپ رسانده است.

[١]. مجمع البيان، ج ١، ص ط.

[٢]. فرزانه ناشناخته، ص ٤١٣- ٤٣٦.