حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٣٠٣ - اول گذرى بر زندگانى علمى فيروزآبادى

كازرون متولد شد و از هشت سالگى در شيراز به كسب علوم پرداخت و بعد براى تحصيل ادب و علوم عصر خود، به واسط و بغداد رفت (٧٤٥ ق). در ٧٥٠ ق، به دمشق رفت و در محضر درس تقى الدين سبكى حضور يافت. در ٧٧٠ ق، به مكّه رفت و سپس مدت پنج سال در هند (دهلى) اقامت گزيد. در ٧٩٤ ق، به دعوت سلطان احمد بن اويس، به بغداد رفت و سپس به ايران آمد. تيمور لنگ، پس از فتح شيراز، او را گرامى داشت؛ ولى وى در شيراز نماند و در ٧٩٦ ق، به يمن رفت، و از طرف الملك الأشرف اسماعيل بن عبّاس، به عنوان قاضى القضات يمن تعيين شد، و پادشاه، دختر او را نيز به زنى گرفت. فيروزآبادى، در ٨٠٢ ق، به حج رفت. همچنين، در ٨٠٥ ق به مكّه رفت، و سپس به زبيد بازگشت، و در شوّال ٨١٧ ق، در آن جا درگذشت.

فيروزآبادى، به هر ناحيه از قلمرو اسلامىِ آن روز كه سفر كرد، مورد توجّه فرمانروايان عصر خود بود. در روم (عثمانى)، مورد توجّه سلطان ايلدرم بايزيد شد و در مصر و يمن و بغداد و تبريز نيز مورد توجّه واقع شد.

فيروزآبادى، در زمينه حديث و تفسير و تاريخ نيز كتاب نوشته است؛ ولى حوزه اصلى كار وى همان لغت‌نويسى به شمار مى‌رود. وى با تأليف كتاب قاموس، يكى از معتبرترين لغت‌نامه‌هاى زبان عربى را تأليف كرد. گذشته از قاموس، آثار ديگرى نيز از وى در دست است كه بسيارى از آنها به چاپ نرسيده‌اند. از آنها كه به چاپ رسيده، كتب ذيل را مى‌توان نام بُرد: تَحبير المُوَشّين (الجزاير، ١٩٠٩)؛ سِفْر السعادة يا صراط المستقيم به زبان فارسى، كه به عربى ترجمه شده است؛ تنوير المِقباس من تفسير ابن عبّاس (قاهره، ١٢٩٠ ق).[١] آثار فيروزآبادى در زمينه‌هاى تفسير، حديث، تاريخ و لغت بوده، كه فهرست آن بدين شرح است:

[١]. دايرة المعارف فارسى مصاحب، ج ٢، ص ١٩٦١.