حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢٣٧ - تحليلى بر نگارش هاى«الموضوعات» در اهل سنت

تحليلى بر نگارش‌هاى «الموضوعات» در اهل سنّت‌[١]

برپايه كتاب «موسوعة الأحاديث و الآثار الضعيفة و الموضوعة»

يكى از مباحثى كه در دانش‌هاى حديثى، مورد اهتمام محدّثان بوده، پرداختن به احاديث جعلى و ضعيف است. اين امر، در ميان اهل سنّت، جايگاه ويژه‌اى داشته و آثار متعدّدى در باره آن تأليف كرده‌اند. نويسندگان كتاب موسوعة الأحاديث و الآثار الضعيفة و الموضوعة، نوشته‌هاى اين عرصه را از آغاز، تا زمان نگارش كتاب‌[٢] (سال ١٤١٩ ق/ ١٩٩٩ م، يعنى ده سال قبل)، ٧٨ اثر معرفى كرده‌اند كه با خودِ اين اثر، ٧٩ عنوان كتاب مى‌شود. گفتنى است اين تعداد، كتاب‌هاى منتشر شده و مطبوع‌اند و قهراً اگر تعداد كتب غير مطبوع بدان افزوده شود، اين آمار، بيشتر خواهد شد. تحليل اين آثار، از جهات گوناگون مى‌تواند افق‌هايى را براى پژوهش‌هاى بيشتر در زمينه احاديث جعلى و ضعيف بگشايد.

در اين مقاله، بر پايه كتاب ياد شده، مطالبى را در دو قسمت عرضه مى‌داريم. نخست گزارشى از كتاب‌هاى «الموضوعات» بر اساس قرون، تعداد نويسندگان و فراوانى آنها و نيز سبك آنها ارائه داده و سپس به تحليل اين نگارش‌ها در چهار محور پرداخته و در پايان، نتايج پژوهش را عرضه مى‌داريم.

[١]. اين مقاله، پيش از اين، در فصل‌نامه علوم حديث( ش ٤٩- ٥٠) منتشر شده است.

[٢]. مشخّصات كتاب‌شناختى اين اثر، چنين است: موسوعة الأحاديث و الآثار الضعيفة و الموضوعة، اعداد: على‌حسن على الحلبى و ابرهيم طه القيسى و حمد محمّدمراد، رياض: مكتب المعارف للنشر والتوزيع، ١٤١٩ ق/ ١٩٩٩ م، ١٥ جلد.