انديشه سياسى مسلمانان - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٧٣
صورت مىگيرد: نخست اين كه علم مدنى در جهت مطالعه رفتار موجود و نحوه شكلگيرى آن گام برمىدارد. دوم آن كه رفتار مطلوب (مدينه فاضله) و راههاى وصول به آن را، كه تنها وسيله راهيابى به سعادت حقيقى است، مد نظر قرار مىدهد. «١» جايگاهى كه فارابى براى علم مدنى در طبقهبندى علوم در نظر گرفته است، موضوع مورد مطالعه علم مدنى را روشنتر مىگرداند. از نظر فارابى، علوم به نظرى و عملى قابل تقسيم است «٢» و علم مدنى جزئى از علوم عملى است. علم مدنى شامل دو بخش اخلاق و سياست «٣» است. اخلاق به تعريف و تبيين سعادت مىپردازد و در سياست، راههاى رساندن جامعه به سعادت حقيقى به بحث گذاشته مىشود و اگر ساكنان مدينه فاضله از طريق علم اخلاق، سعادت را خوب بشناسند و راههاى وصول به آن را به وسيله علم سياست بياموزند، به سعادت دنيوى و اخروى (سعادت حقيقى) دست خواهند يافت. «٤» اجتماع انسان فطرتاً اجتماعى است، همچنين براى زنده ماندن و نيل به سعادت و كمال، نيازمند اجتماع است. به بيان ديگر، انسان براى اين كه سعادتمند شود، آفريده شده است و براى دستيابى به آن چارهاى جز زندگى اجتماعى ندارد. البته انسان قادر است به تنهايى زندگى كند، اما زندگى فردى او را در تأمين حوايج مادى و معنوى خويش مدد نمىرساند، بلكه سعادت دنيوى و اخروى فردى و جمعى در گرو كمك و هميارى انسانها است. از اين رو، اجتماع مجموعهاى از افراد، روابط انسانى، هميارى و هدفمندى (سعادتخواهى) است كه به منظور تأمين نيازهاى زيستى و انسانى پديد مىآيد. «٥»