انديشه سياسى مسلمانان - شیرودی، مرتضی - الصفحة ١٠٨
خلاصه درس غزّالى يك عالم مذهبى، مشاور دولتى و انديشمند سياسى بود. برخى از مهمترين انديشههاى سياسى او عبارتند از:
١- خداوند، پيامبران (ع) و پادشاهان را برگزيد تا به وسيله آنان، راه را به انسان نشان دهد. به عقيده غزّالى، پادشاهان سايه خدا بر روى زمين هستند. در نتيجه، بر پادشاه واجب است شكرانه موهبت سلطنت را كه خدا به وى ارزانى داشته، بهجا آورد؛ وظايف دينى را انجام دهد، از ظلم و ستم بپرهيزد، نيكوكاران را پاداش دهد و بدكاران را مجازات كند. اگر سلطان بهاين صورت هم عمل نكند، اطاعتش واجب است.
٢- سلطا انديشه سياسى مسلمانان ١٢١ آداب و شروط سلطنت ص : ١٢١ ن عادل، سلطانى است كه به عدل رفتار كند. عدل به اين معنا است كه سلطان، قدرِ پادشاهى خويش را بداند، به ظلم، تكبّر، حرص، خشم و ديگر رذايل نگرايد و با رعيت به مدارا رفتار كند. چنين سلطانى درست و مقرّب خدا خواهد بود و خداوند اجرش را بهشت قرار خواهد داد. اما اگر سلطان، عادل نباشد، از لطف خدا و دعاى فرشتگان و شفاعت پيامبر (ص) بىبهره مىماند.
٣- از ديدگاه غزّالى، سياست وسيلهاى براى فراهم آوردن الفت، ابزارى براى گرد هم آوردن انسانها و نيز راهى براى تأمين رزق و حفظ اجتماع انسانها است، مشروط به اين كه بر پايه توحيد، پرهيز از معاصى و منطبق با دستورات شرع قرار باشد. سياست داراى چهار مرتبه است: سياست انبيا (ع)، خلفا، علما، و وعاظ. فقط سياست انبيا (ع) قادر است به اصلاح ظاهر و باطن انسانها بپردازد.
٤- هدف سياست، اصلاح مردم و رساندن آنان به سعادت حقيقى (بهشت موعود) است و براى نيل به آن، بايد به انجام افعال نيكو، هماهنگى بين اعمال مادى و اهداف اخروى، فراهم آوردن ابزارها و جلب همكارى حكومت دست زد. البته بايد به ياد داشت كه مهمترين شرط براى رسيدن به سعادت حقيقى، شناخت كامل خدا است. در واقع، ايمان به خداوند منجر به اصلاح ظاهر مىشود.
اصلاح ظاهر مقدمه اصلاح باطن است.
٥- اصلاح ظاهر و باطنِ افراد به منظور نيل به سعادت دنيا و آخرت صورت مىگيرد. اين اصلاح