حكّام حقيقى همان فقها هستند. پس بايستى حاكميت رسماً به فقها تعلق بگيرد، نه به كسانى كه به علت جهل به قانون مجبورند از فقها تبعيت كنند.» «١» «..." الفقهاءُ امَناءُ الرُّسُلِ"؛ يعنى: كليه امورى كه به عهده پيغمبران است فقهاى عادل موظف و مأمور انجام آنند. گرچه عدالت اعم از امانت است و ممكن است كسى در امور مالى امين باشد، اما در عين حال، عادل نباشد، لكن مراد از" امناءُ الرُّسُلِ" كسانى هستند كه از هيچ حكمى تخلّف نكنند.» «٢» «... مَجارِىُ الامُورِ وَ الاحْكامِ عَلى‌ ايْدىِ الْعُلَماءِ ... از اين روايت، دو مطلب مهم به دست مى‌آيد: يكى «ولايت فقيه» و ديگرى اين كه فقها بايد با جهاد خود و با امر به معروف و نهى از منكر، حكام جائر را رسوا و متزلزل و مردم را بيدار گردانند تا نهضت عمومى مسلمانان بيدار و حكومت جائر را سرنگون ... سازند.» «٣» طرح مجدد بحث ولايت فقيه‌ حضرت امام خمينى (ره) از ١٣٥٧ ش. به طرح مجدّد مباحث ولايت فقيه پرداختند.
اين روند انديشه سياسى مسلمانان ١٩٢ شكل و ماهيت حكومت اسلامى ص : ١٩١ حتى پس از پذيرش همگانى جمهورى اسلامى (١٢ فروردين ١٣٥٨ ش.) و همه‌پرسى تأييد قانون اساسى (١١ و ١٢ آذر ١٣٥٨ ش.) كه هريك به نحوى به ولايت فقيه مرتبط بود، نيز ادامه يافت. اما با كاهش تنش‌ها و مخالفت‌هاى جزئى، كه عليه اصلِ جمهورى اسلامى و اصل ولايت فقيه وجود داشت، مرحله ديگرى در طرح انديشه ولايت فقيه به پايان مى‌رسد. در واقع، طى دوران مذكور، طرح مباحث ولايت فقيه از سوى امام خمينى (ره)، فراز و نشيب‌هايى را پيموده است:
١- حضرت امام خمينى (ره) در آغاز، بحث ولايت فقيه را در پاسخ به سؤال خبرنگارانى كه مى‌كوشيدند تا دريابند ايشان چه نقشى در دولت آينده خواهند داشت،