محقّق كركى‌ نورالدين على‌بن عبدالعالى كركى «١» معروف به محقق كركى، محقق ثانى و شيخ علائى، در لبنان به دنيا آمد، در ايران زيست و پس از مرگش، در عراق به خاك سپرده شد. وى هم‌عصر شاه اسماعيل و شاه طهماسب بود و از سوى شاه طهماسب به عنوان اولين شيخ‌الاسلام منصوب و اختيارات وسيعى به او داده شد. محقق كركى صاحب كتاب فقهى معروف جامع‌المقاصد است. علاوه بر آن، قريب بيست جلد كتاب ديگر به رشته تحرير درآورده و قريب ده تن از شاگردانش از علماى بزرگ هستند. محقق ثانى در تأليفات خود، آراء و نظرياتى را درباره خراج، حكومت و نماز عبادى- سياسى جمعه ابراز كرده است.
محقّق كركى بر اين نظر بود كه ائمه معصوم (ع) تصرف و تملّك خراج را به ديگران اجازه داده‌اند و نيز پيروان خود را مجاز داشته‌اند به حكّام جور خراج بپردازند. همچنين مردم اجازه دارند از قِبلِ درآمدهاى ناشى از خراجى كه به شاهان مى‌پردازند، از سلاطين مواجب، ارزاق و هدايا دريافت نمايند، حتى اگر خراج از سوى حاكمى جائر و ظالم جمع‌آورى شده باشد. به نظر مى‌رسد كركى با ابراز چنين عقيده‌اى، از يك‌سو، با تأييد ضمنى حكومت شاهان صفوى و از سوى ديگر، به ردّ ضمنى مشروعيت آنان پرداخته است. در واقع، او صرفاً براى اجراى حدود شرعى، همكارى با سلاطين صفوى را اجازه داد و خود نيز به همين دليل، عنوان شيخ‌الاسلامى شاه طهماسب را پذيرفت. «٢» به بيان روشن‌تر، محقّق كركى شاه صفوى را عادل مى‌ديد و به همين دليل، وى را مشروع مى‌دانست. از اين رو، همكارى متقابلى بين محقّق و شاه صفوى آغاز شد، به صورتى كه شاه طهماسب، محقق را به شيخ‌الاسلامى برگزيد و در فرمانى به او نوشت: