انديشه سياسى مسلمانان - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٥٧
به آن صورتى كه شيعه اماميه عقيده دارند، را پذيرفتهاند. به عنوان مثال، بعد از شهادت امام حسن عسكرى (ع) در اماميه پانزده فرقه پديد آمد كه همه آنها، به جز اماميه از بين رفتهاند. اما گروههاى انشعابى ديگرى نيز وجود دارند كه منشأ تحولاتى در تاريخ معاصر شيعه شدهاند. مثلًا، گروه منسوب به شيخ احمد احسائى (معروف به شيخيّه «١») و مهمترين گروه به وجود آمده از آن كه به سيد على محمد باب شيرازى منسوب است، نام برد. اين دو عامل ايجاد وقايع تلخى در تهران و شيراز در دوره قاجار شدهاند.
همچنين در دوره قاجار، دو گرايش فقهى و فكرى به نامهاى «اخباريه» و «اصوليه» در شيعه پديد آمد. اخباريون گروهى بودند كه عقيده داشتند استخراج احكام از آيات محكم و متشابه و ناسخ و منسوخ قرآن مشكل است. بنابراين، اجتهاد عملًا به سوى برداشتهاى شخصى مبتنى بر ظن و گمان سوق پيدا كرده است. پس بايد براى پرهيز از استنباط شخصى از دين، اجتهاد را كنار گذاشت و به ظواهر اخبار و آيات عمل كرد. در مقابل گروه اندك اخبارى، اصوليون بر اين باور بودند كه براى پاسخگويى به مسائل و استنباط حكم شرعى، بايد به ادلّه چهارگانه قرآن، سنّت، اجماع و عقل رجوع كرد.
سرانجام جدال بين اين دو، به پيروزى اصوليون ختم شد.» ٢- زيديه زيديه، كه به پيروان زيد- فرزند امام علىبن الحسين (ع)- اطلاق مىشود، يكى از قديمىترين فرقههاى مذهب شيعه است؛ زيرا زيد و پيروانش امامت و خلافت را حق منحصر به فرد اولاد حضرت فاطمه (ع) و على (ع) مىدانند. با اين وصف، تفاوتهايى