انديشه سياسى مسلمانان - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٦٦
خلاصه درس مسلمانان به دو گروه بزرگ شيعه و سنّى تقسيم شدهاند. برجستهترين وجه تمايز اين دو آن است كه اهل سنّت برخلاف تشيّع، قائل به انتخابى بودن امام و خليفه از سوى مردم هستند. برخى از مهمترين گروههاى وابسته به هريك عبارتند از:
الف- شيعه ١- اماميه: شيعيانى هستند كه عقيده دارند پيامبر اكرم (ص) دوازده امامِ پس از خود را معيّن كرده است. اماميه، «اثنىعشريه» يا «جعفرى» نيز خوانده مىشوند. به عقيده اماميه، امامت امّت پس از پيامبر (ص) بر عهده حضرت امير (ع) و يازده فرزند اوست و در زمان غيبت كبرا، ولايت امام غايب از طريق علما و فقهاى جامعالشرايط اعمال مىگردد. شيعه اماميه به گروههاى كوچكترى تقسيم شدهاند كه هريك امامت يازده امام پس از على (ع) و از نسل او را به گونهاى خاص تفسير كردهاند.
٢- زيديه: اينان پيروان زيد، فرزند امام علىبن حسين (ع)، هستند. زيديه يكى از قديمىترين شاخههاى شيعه است. زيد و پيروانش امامت و خلافت را حق منحصر به اولاد فاطمه (ع) و على (ع) مىدانند، ولى حق امامت و خلافت را به زيد و فرزندان او مىدهند؛ زيرا زيد و فرزندانش از مشخصههاى امامت مثل امر به معروف و نهى از منكرِ قاطع و آشكار برخوردارند. بنابراين، زيديه امامى را مىپسندند كه تحت هر شرايطى به امر به معروف و نهى از منكر بپردازد.
٣- اسماعيليه: شيعيانى كه امامت را به اسماعيل، فرزند ارشد امام جعفر صادق (ع)، و فرزندان او گره زدهاند، اسماعيليه ناميده مىشوند. اسماعيليه گرايشهاى زيادى پيدا كرده كه مهمترين آن نزاريه و اخوانالصفا هستند. نزاريه منسوب به نزار برادر المستنصر، يكى از خلفاى فاطمى، هستند.
آنها به وسيله حسن صباح حكومت مقتدرى در ايران تشكيل دادند. اخوانالصفا نيز يك گروه سرّى با گرايش به فلسفه بود. آنها به آن دليل به فلسفه اهميت زياد مىدادند كه قادر به پاكسازى شريعت آلوده است.
ب- اهل سنّت ١- اشاعره: اشعريه از مهمترين فرقههاى اهل سنّت است كه توسط ابوالحسن علىبن