خلاصه درس‌ ١- مهم‌ترين فصل از انديشه سياسى امام خمينى (ره) ولايت مطلقه فقيه است كه آن را نخستين‌بار در كتاب كشف اسرار مطرح ساخت. به نظر مى‌رسد امام خمينى (ره) در آغاز اعتقادى به ولايت مطلقه فقيه نداشته است، ولى با دقت در محتويات كتاب مزبور، مى‌توان دريافت كه ايشان از آغاز، مصرّانه خواهان تحقق ولايت مطلقه فقيه بوده است. امام حتى از مقبوله عمربن حنظله در كتاب كشف اسرار به عنوان دليل محكمى براى اثبات ولايت مطلقه فقيه سود مى‌جويد.
٢- حضرت امام خمينى (ره) بحث درباره ولايت مطلقه فقيه را در كتاب‌هاى بعدى خود دنبال كردند، ولى مهم‌ترين اثر امام (ره) در اين باره، كتاب حكومت اسلامى است كه حاصل سلسله مباحث حوزوى معظّمٌ‌له در نجف اشرف به شمار مى‌رود. ايشان در اين كتاب، ولىّ امر مسلمانان را در دوران پس از حضرت رسول اكرم (ص) و ائمّه اطهار (ع)، فقهاى عادل و عالم مى‌دانند و دلايل عقلى و نقلى بسيارى را در اثبات آن بيان مى‌دارند.
٣- معظّمٌ‌له مجدّداً بحث ولايت فقيه را در آستانه پيروزى انقلاب اسلامى مطرح كردند. طرح مجدّد اين مسأله در پاسخ به سئوال خبرنگاران خارجى در پاريس و در واكنش به انتقادات ملّى‌گرايان و افراد ناآگاه داخلى نسبت به ولايت فقيه صورت گرفت. اما پس از پيروزى انقلاب، تثبيت جمهورى اسلامى و تصويب قانون اساسى، ايشان از بحث در اين باره خوددارى كردند و ولايت فقيه را در حدود آنچه در قانون اساسى آمده، پذيرفتند.
٤- طى سال‌هاى ١٣٦٦ تا ١٣٦٨ ش. بار ديگر انديشه ولايت فقيه از سوى امام خمينى (ره) عنوان شد. اين‌بار، ايشان به روشنى و صراحت، انديشه ولايت مطلقه فقيه و لزوم حاكميت قانونى آن را در پاسخ به نامه‌هاى افراد گوناگون مورد تأكيد قرار دادند. اما آنچه به تثبيت اصل ولايت مطلقه فقيه انجاميد، قيد عبارت «ولايت مطلقه فقيه» در اصل تجديدنظرشده ٥٧ قانون اساسى در سال ١٣٦٨ ش. است. ولى با دقت در مذاكرات شوراى بازنگرى قانون اساسى به نظر مى‌رسد آنچه در اصل تغييريافته ٥٧ قانون اساسى آمده، محدودتر از آن چيزى است كه مورد نظر امام بوده است.