خلاصه درس‌ ١- ماوردى در ٣٥٣ ش./ ٣٦٤ ق. متولد شد. وى پس از اتمام تحصيلاتش، به عنوان قاضى و پس از تدوين رساله فقهى‌اش در مذهب شافعى اشعرى، به مقام قاضى‌القضاتى دستگاه عباسيان دست يافت. اما شهرت ماوردى به دليل ميانجيگرى بين آل‌بويه و خلفاى بنى‌عباس و نيز تدوين كتاب الاحكام السلطانيه است. به ديگر سخن، او كوشيد تا با ارائه يك نظريه سياسى، خلافت بنى‌عباس را از ضعف و زبونى، كه از سوى سلسله قدرتمند شيعى‌مذهب آل‌بويه متوجه آن بود، برهاند.
ماوردى براى نيل به اين مقصود، آراء ذيل را ارائه داد:
٢- ماوردى بر ضرورت شرعى حضور خليفه پاى مى‌فشرد و انتخابى بودن خليفه را مورد تأكيد قرار مى‌داد و مى‌گفت: چنين خليفه‌اى بايد از شرايطى چون علم و عدالت بهره‌مند باشد و از سوى شوراى حل و عقد يا خليفه قبلى به خلافت انتخاب شود. هيأت انتخاب‌كننده يا شوراى حلّ و عقد نيز بايد داراى عدالت، علم و عقل باشد. اين شورا مى‌تواند هركسى را واجد شرايط است، به خلافت برگزيند.
٣- از نظر ماوردى، خليفه داراى وظايفى همچون نصب مسؤولان مشاغل عمده دولتى، تعيين مقرّرى براى نيازمندان، اجراى عدالت، برقرارى نظم و قانون، و اجراى حدود شرعى است. هرگاه خليفه وظايف خويش را به انجام رساند، بر مردم لازم است كه از وى بى‌چون و چرا اطاعت كنند. حتى مردم بايد از خليفه‌اى كه شروط مذكور را ندارد و به وظايف مزبور نمى‌پردازد، اطاعت كنند تا در جامعه هرج و مرج ايجاد نشود. ولى چنانچه خليفه از اسلام منحرف شود، اطاعت از او لازم نيست.
٤- خليفه حاكم مجاز است جانشين يا جانشينان خود را برگزيند، مشروط به اين كه خليفه منتخب، پدر يا پسر وى نباشد. اگر بخواهد پسرش را جانشين خود كند، بايد رضايت مردم را جلب كند.
حتى وى مى‌تواند انتخاب خليفه را بر عهده شوراى حلّ و عقد بگذارد. البته در صورت انتخاب و معرفى جانشين يا جانشينان، نمى‌توان آنان را عزل كرد، مگر آن كه به فساد عقيده، ضعف اخلاقى، آسيب جدّى بدنى و مانند آن مبتلا شوند.
٥- از نظر ماوردى، مقام وزير، مقام پس از خليفه است. وزير دو گونه است: وزير تفويض كه به‌